آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
دوره 16، شماره 2 - ( تابستان 1405 )
جلد 16 شماره 2 صفحات 263-214 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Biglari E, Biglari A. Multicriteria Assessment of Seismic Resilience Indicators in Urban Apartment Housing in Mashhad, Iran: An Examination of Ten Case Studies. Disaster Prev. Manag. Know. 2026; 16 (2) :214-263
URL: http://dpmk.ir/article-1-785-fa.html
URL: http://dpmk.ir/article-1-785-fa.html
بیگلری احسان، بیگلری علی. ارزیابی چندمعیاره شاخص‌های تاب‌آوری لرزه‌ای در مسکن آپارتمانی شهری مشهد؛ بررسی ده نمونه موردی. دانش پیشگیری و مدیریت بحران. 1405; 16 (2) :214-263
1- گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
2- گروه مهندسی عمران، مرکز تحقیقات مدیریت مخاطرات طبیعی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه گلستان، گلستان، ایران.
2- گروه مهندسی عمران، مرکز تحقیقات مدیریت مخاطرات طبیعی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه گلستان، گلستان، ایران.
چکیده: (1438 مشاهده)
زمینه و هدف در راستای تقویت تاب‌آوری لرزه‌ای، شناسایی دقیق و جامع مؤلفه‌های مؤثر بر آسیب‌پذیری و تعیین کمی میزان تأثیر هر متغیر به‌صورت یکپارچه و سیستماتیک، اساسی‌ترین و راهبردی‌ترین رویکرد محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی میزان تاب‌آوری لرزه‌ای، از طریق به‌کارگیری روش‌های تحلیل چندمعیاره، با در نظر گرفتن ابعاد گوناگون شامل مؤلفه‌های کالبدی، زیرساختی، اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی انجام شده است. این رویکرد جامع، امکان شناسایی نقاط ضعف و قوت در هریک از این حوزه‌ها را فراهم آورده و بستری مناسب برای تدوین برنامه‌های مداخله‌ای اثربخش با هدف ارتقای تاب‌آوری در برابر زلزله ایجاد می‌نماید.
روش این پژوهش، رویکردی سیستماتیک دارد. در گام نخست، شاخص‌های تأثیرگذار بر تاب‌آوری از طریق بررسی جامع ادبیات موضوع استخراج و متغیرهای مؤثر بر هریک از شاخص‌ها شناسایی گردید. سپس با بهره‌گیری از تکنیک تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) و فرآیند پردازش داده‌ها، عوامل اصلی و کلیدی تعیین شد. در ادامه، با انتخاب ده آپارتمان مسکونی در نقاط مختلف شهر مشهد، وضعیت تاب‌آوری این ساختمان‌ها طی یک فرآیند ارزیابی چندمعیاره و به روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، مورد بررسی قرار گرفت. درنهایت، شاخص تاب‌آوری لرزه‌ای یکپارچه، به‌عنوان معیاری جامع برای ارزیابی تاب‌آوری کلی ساختمان‌ها، از طریق جمع مقادیر وزنی شاخص‌های استانداردشده، محاسبه گردید. این شاخص، امکان مقایسه و رتبه‌بندی ساختمان‌ها براساس میزان تاب‌آوری آن‌ها در برابر زلزله را فراهم می‌سازد.
یافته ها نتایج تحلیل مؤلفه اصلی همبستگی‌های مهمی را بین متغیرهای موردبررسی و تاب‌آوری لرزه‌ای نشان می‌دهد. در میان مؤلفه‌های اصلی، مؤلفه کالبدی بیشترین تأثیر را بر میزان تاب‌آوری لرزه‌ای دارد. همچنین با در نظر گرفتن ارتباط بین پارامترها و شاخص‌های تاب‌آوری، کیفیت مسکن با بار عاملی 0/996 بیشترین نقش را در تأمین تاب‌آوری لرزه‌ای آپارتمان‌های مسکونی شهر مشهد دارد.
نتیجه گیری این پژوهش با ارائه یک چارچوب جامع برای سنجش تاب‌آوری، نه‌تنها آسیب‌پذیری‌های موجود را شناسایی می‌کند، بلکه پیش‌نیازی ضروری برای طراحی و اجرای اقدامات پیشگیرانه هدفمند و کارآمد است. این اقدامات، با در نظر گرفتن الگوهای فضایی آسیب‌پذیری شناسایی‌شده، به‌عنوان بخشی از یک رویکرد تاب‌آور می‌توانند به‌طور مؤثری از خسارات ناشی از زلزله بکاهند. بااین‌حال، تحقق کامل اهداف این پژوهش مستلزم تکرار آن در سایر نقاط کشور و در سطح ملی است تا بتوان تصویری جامع از وضعیت تاب‌آوری لرزه‌ای در سطح کلان به دست آورد و براساس آن، برنامه‌ریزی‌های دقیق‌تری انجام داد.
روش این پژوهش، رویکردی سیستماتیک دارد. در گام نخست، شاخص‌های تأثیرگذار بر تاب‌آوری از طریق بررسی جامع ادبیات موضوع استخراج و متغیرهای مؤثر بر هریک از شاخص‌ها شناسایی گردید. سپس با بهره‌گیری از تکنیک تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) و فرآیند پردازش داده‌ها، عوامل اصلی و کلیدی تعیین شد. در ادامه، با انتخاب ده آپارتمان مسکونی در نقاط مختلف شهر مشهد، وضعیت تاب‌آوری این ساختمان‌ها طی یک فرآیند ارزیابی چندمعیاره و به روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، مورد بررسی قرار گرفت. درنهایت، شاخص تاب‌آوری لرزه‌ای یکپارچه، به‌عنوان معیاری جامع برای ارزیابی تاب‌آوری کلی ساختمان‌ها، از طریق جمع مقادیر وزنی شاخص‌های استانداردشده، محاسبه گردید. این شاخص، امکان مقایسه و رتبه‌بندی ساختمان‌ها براساس میزان تاب‌آوری آن‌ها در برابر زلزله را فراهم می‌سازد.
یافته ها نتایج تحلیل مؤلفه اصلی همبستگی‌های مهمی را بین متغیرهای موردبررسی و تاب‌آوری لرزه‌ای نشان می‌دهد. در میان مؤلفه‌های اصلی، مؤلفه کالبدی بیشترین تأثیر را بر میزان تاب‌آوری لرزه‌ای دارد. همچنین با در نظر گرفتن ارتباط بین پارامترها و شاخص‌های تاب‌آوری، کیفیت مسکن با بار عاملی 0/996 بیشترین نقش را در تأمین تاب‌آوری لرزه‌ای آپارتمان‌های مسکونی شهر مشهد دارد.
نتیجه گیری این پژوهش با ارائه یک چارچوب جامع برای سنجش تاب‌آوری، نه‌تنها آسیب‌پذیری‌های موجود را شناسایی می‌کند، بلکه پیش‌نیازی ضروری برای طراحی و اجرای اقدامات پیشگیرانه هدفمند و کارآمد است. این اقدامات، با در نظر گرفتن الگوهای فضایی آسیب‌پذیری شناسایی‌شده، به‌عنوان بخشی از یک رویکرد تاب‌آور می‌توانند به‌طور مؤثری از خسارات ناشی از زلزله بکاهند. بااین‌حال، تحقق کامل اهداف این پژوهش مستلزم تکرار آن در سایر نقاط کشور و در سطح ملی است تا بتوان تصویری جامع از وضعیت تاب‌آوری لرزه‌ای در سطح کلان به دست آورد و براساس آن، برنامه‌ریزی‌های دقیق‌تری انجام داد.
واژه‌های کلیدی: محیط ساخته‌شده، تاب‌آوری لرزه‌ای، کاربری مسکونی، ارزیابی چندمعیاره، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي
دریافت: 1404/4/3 | پذیرش: 1404/7/21 | انتشار الکترونیک: 1405/6/28
دریافت: 1404/4/3 | پذیرش: 1404/7/21 | انتشار الکترونیک: 1405/6/28
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
