آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
مقالات در حال انتشار
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
جلال سمیعا*1 
، موسی حیدری رمی1
، موسی حیدری رمی1
1- گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
چکیده: (748 مشاهده)
زمینه و هدف: سیلابها تهدیدی جدی برای زیرساخت‌های حیاتی به‌ویژه در مناطق با ویژگی‌های هیدرولوژیکی و توپوگرافیکی پیچیده میباشد. شهرستان بابل بدلیل تنوع ساختارهای ژئومورفولوژیکی، توپوگرافیکی و همچنین وجود انواع سیستم‌های رودخانه‌ای، در معرض آسیب‌های سیلابی به زیرساخت‌های حمل و نقل و ابنیه فنی قرار دارد. هدف این پژوهش، بررسی الگوهای فضایی توزیع و پراکندگی آسیب‌های سیلابی در انواع زیرساختها نظیر راه‌ها، پل‌ها و ابنیه فنی در دهستانهای این شهرستان است تا ارزیابی هدفمند خطر و اولویت‌بندی مداخلات مدیریتی تسهیل شود. نوآوری اصلی این پژوهش در گذار از مطالعات سنتی ارزیابی آسیب‌پذیری به تحلیل الگوی فضایی توزیع خسارات به زیرساخت‌های حیاتی با تلفیق تکنیک‌های آمار فضایی در GIS و در مقیاس دهستانی میباشد.
روش: بدین منظور، یک چارچوب تحلیلی آماری- فضایی با استفاده از روشهای تخمین تراکم کرنل (KDE) و تحلیل نقاط حاد با آماره Getis-Ord Gi* مورد استفاده قرار گرفت. در این زمینه، روش KDE برای نمایش نواحی با تمرکز بالای آسیب و تولید سطوح پیوسته تراکم به تفکیک انواع زیرساختها استفاده شد. همچنین شاخص Getis-Ord Gi* به‌منظور ارزیابی معنی داری آماری خوشه‌بندی فضایی آسیبها و شناسایی نقاط حاد (خوشههای با تراکم بالای آسیب) و نقاط سرد (خوشههای با تراکم پایین آسیب) با سطوح اطمینان مشخص، مورد استفاده قرار گرفت. این رویکرد ترکیبی، امکان نمایش بصری توزیع تراکم آسیبها و اعتبارسنجی آماری الگوهای فضایی آسیب به تاسیسات زیربنایی را فراهم میآورد.
یافته ها: نتایج تحلیل‌های آمار فضایی استفاده شده نشان‌دهنده شکلگیری خوشه‌بندی غیرتصادفی و از نظر آماری معنادار آسیب‌های زیرساختی در دهستانهای شهرستان بابل میباشد. در این راستا، KDE تراکم بالای آسیب به شبکه راه‌ها را در دهستانهای خوش‌رود و سجادرود بهترتیب با مقادیر 3/36 و 1/84 در هر کیلومتر مربع نشان میدهد. همچنین، تراکم بالای آسیب پل‌ها در دهستانهای خوش‌رود، سجادرود و درازکلا با مقدار میانگین 0/99 و تراکم آسیب ابنیه فنی در دهستانهای درازکلا و سجادرود با مقدار میانگین 0/53 مشاهده شده است. علاوه بر این، نتایج تحلیل نقاط حاد، دهستانهای خوش‌رود و سجادرود را با سطوح اطمینان 99% و 95% به‌عنوان نقاط حاد و خوشههای فضایی تمرکز آسیبها به انواع زیرساختها شناسایی کرد. در مقابل، در روش تحلیل نقاط حاد، دهستانهای واقع در شمال و جنوب شهرستان بابل به‌عنوان نقاط سرد و با تراکم آسیب پایین به زیرساختها شناسایی شدند.
نتیجه گیری: الگوهای فضایی آسیب به زیرساختها در اثر وقوع سیلاب در شهرستان بابل، تمرکز شدیدی را در دهستانهای خوش‌رود و سجادرود به‌عنوان کانون‌های اصلی آسیب‌پذیری زیرساختی نشان میدهد. نتایج حاصل از KDE و تحلیل نقاط حاد، ضرورت اولویت‌بندی مداخلات مدیریتی، تخصیص منابع برای مقاوم‌سازی و بهبود تاب‌آوری در این مناطق را برجسته می‌سازد. این یافته‌ها مبنایی علمی برای برنامه‌ریزی هدفمند کاهش خطر سیلاب و افزایش ایمنی زیرساختها در برابر انواع مخاطرات محیطی فراهم می‌کند.
روش: بدین منظور، یک چارچوب تحلیلی آماری- فضایی با استفاده از روشهای تخمین تراکم کرنل (KDE) و تحلیل نقاط حاد با آماره Getis-Ord Gi* مورد استفاده قرار گرفت. در این زمینه، روش KDE برای نمایش نواحی با تمرکز بالای آسیب و تولید سطوح پیوسته تراکم به تفکیک انواع زیرساختها استفاده شد. همچنین شاخص Getis-Ord Gi* به‌منظور ارزیابی معنی داری آماری خوشه‌بندی فضایی آسیبها و شناسایی نقاط حاد (خوشههای با تراکم بالای آسیب) و نقاط سرد (خوشههای با تراکم پایین آسیب) با سطوح اطمینان مشخص، مورد استفاده قرار گرفت. این رویکرد ترکیبی، امکان نمایش بصری توزیع تراکم آسیبها و اعتبارسنجی آماری الگوهای فضایی آسیب به تاسیسات زیربنایی را فراهم میآورد.
یافته ها: نتایج تحلیل‌های آمار فضایی استفاده شده نشان‌دهنده شکلگیری خوشه‌بندی غیرتصادفی و از نظر آماری معنادار آسیب‌های زیرساختی در دهستانهای شهرستان بابل میباشد. در این راستا، KDE تراکم بالای آسیب به شبکه راه‌ها را در دهستانهای خوش‌رود و سجادرود بهترتیب با مقادیر 3/36 و 1/84 در هر کیلومتر مربع نشان میدهد. همچنین، تراکم بالای آسیب پل‌ها در دهستانهای خوش‌رود، سجادرود و درازکلا با مقدار میانگین 0/99 و تراکم آسیب ابنیه فنی در دهستانهای درازکلا و سجادرود با مقدار میانگین 0/53 مشاهده شده است. علاوه بر این، نتایج تحلیل نقاط حاد، دهستانهای خوش‌رود و سجادرود را با سطوح اطمینان 99% و 95% به‌عنوان نقاط حاد و خوشههای فضایی تمرکز آسیبها به انواع زیرساختها شناسایی کرد. در مقابل، در روش تحلیل نقاط حاد، دهستانهای واقع در شمال و جنوب شهرستان بابل به‌عنوان نقاط سرد و با تراکم آسیب پایین به زیرساختها شناسایی شدند.
نتیجه گیری: الگوهای فضایی آسیب به زیرساختها در اثر وقوع سیلاب در شهرستان بابل، تمرکز شدیدی را در دهستانهای خوش‌رود و سجادرود به‌عنوان کانون‌های اصلی آسیب‌پذیری زیرساختی نشان میدهد. نتایج حاصل از KDE و تحلیل نقاط حاد، ضرورت اولویت‌بندی مداخلات مدیریتی، تخصیص منابع برای مقاوم‌سازی و بهبود تاب‌آوری در این مناطق را برجسته می‌سازد. این یافته‌ها مبنایی علمی برای برنامه‌ریزی هدفمند کاهش خطر سیلاب و افزایش ایمنی زیرساختها در برابر انواع مخاطرات محیطی فراهم می‌کند.
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
