مقدمه
مدیریت خطر بلایا  یکی از چالش‌های اساسی سازمان‌ها و جوامع در عصر حاضر است. براساس گزارش مرکز تحقیقات اپیدمیولوژی بلایا (CRED) در سال ۲۰۲۱، بلایای طبیعی در سراسر جهان بیش از ۲۰۰ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داده و به مرگ بیش از ۱۰,۰۰۰ نفر منجر شده‌اند (هانگ، 2022). ایران، به‌عنوان یک کشور درحال‌توسعه در آسیا، در معرض انواع مختلف بلایای طبیعی و انسانی قرار دارد (معصومه عباس‌آبادی عرب، 2023). کشور ایران مستعد وقوع حادثه است و جزء 10 کشور بلاخیز دنیا از نظر وقوع حوادث طبیعی محسوب می‌شود و طبق آمار، از 43نوع حادثه شناخته‌شده، 34 مورد آن در ایران اتفاق می‌افتد (سیدین و همکاران، 2015). ایران جزء 10 کشور نخست در زمینه بلاخیزی می باشد 
براساس گزارش سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۲۱، بلایای طبیعی در ایران نه‌تنها باعث تلفات جانی شده‌اند، بلکه تأثیرات طولانی‌مدتی بر سلامت روان و زیرساخت‌های بهداشتی کشور داشته‌اند. این گزارش تخمین می‌زند بیش از ۱۰ میلیون نفر در ایران به‌دلیل بلایای طبیعی نیازمند خدمات بهداشتی و روانی هستند (معصومه عباس آبادی عرب، 2023).

چارچوب نظری
وقوع بحران در یک جامعه می‌تواند خسارات گسترده مادی و معنوی به همراه داشته باشد و جبران این خسارات نیازمند صرف هزینه‌ها و منابع قابل توجهی است. در این میان، تنها افرادی قادر به مدیریت مؤثر بحران هستند که منشأ و عوامل شکل‌گیری آن را به‌خوبی بشناسند تا بتوانند تصمیم‌ها و اقدامات مناسب و چاره‌جویانه اتخاذ کنند (نورتیمو و همکاران، 2026).  نقش مدیران رده میانی در این حوزه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا این گروه از مدیران مسئولیت اجرای سیاست‌ها و تصمیم‌گیری‌های کلیدی را بر عهده دارند. تصمیمات این مدیران می‌توانند تأثیر مستقیمی بر کاهش یا افزایش خطرات ناشی از بلایا داشته باشند (صمددار و همکاران، 2021). دراین‌میان، سبک‌های تصمیم‌گیری، به‌عنوان یکی از ویژگی‌های فردی مدیران، بر فرایند تصمیم‌گیری آن‌ها اثرگذار است و ممکن است تمایل آن‌ها به اقدامات پیشگیرانه و واکنش‌های مؤثر در برابر بلایا را شکل دهد (لی و همکاران، 2022).
تمایل مدیران رده میانی برای مشارکت در اقدامات مدیریت خطر بلایا (DRM) به‌طور قابل‌توجهی تحت تأثیر سبک‌های تصمیم‌گیری و نگرش‌های آن‌ها نسبت به مدیریت خطر بلایا قرار دارد (اسوانه و فان،2021)، که می‌توان آن را در چارچوب نظریه عملکرد منطقی (TRA) بررسی کرد. نظریه عملکرد منطقی که توسط آیزن (1991) ارائه شده است، ریشه در روانشناسی اجتماعی دارد و کاربرد گسترده‌ای در حوزه‌های پزشکی، آموزش، اقتصاد، علوم رفتاری و پژوهش دارد. این نظریه امکان سنجش نگرش مدیران نسبت به آمادگی و اقدامات پیشگیرانه در برابر بلایا، تمایل آن‌ها به رفتارهای مرتبط با مدیریت خطر بلایا و تأثیر هنجارهای ذهنی را در کنار عوامل خارجی مؤثر بر رفتار فراهم می‌کند. 
به‌بیان‌دیگر این نظریه دارای سه جزء تمایل به انجام رفتار، نگرش و هنجارهای ذهنی می‌باشد. تمایل به رفتار در یک فرد به نگرش او نسبت به آن رفتار و هنجارهای ذهنی او بستگی دارد. اگر فردی به انجام رفتاری تمایل داشته باشد، در پی انجام آن خواهد بود (تورهان و همکاران، 2010). نگرش‌ها بخش مهم و قابل‌اندازه‌گیری شخصیت محسوب می‌شوند. فیش بین و آیزن پیشنهاد کرده‌اند که شکل‌گیری تمایل به رفتار، به نگرش فرد نسبت به آن رفتار و باورهای قبلی او وابسته است. پژوهشگران همچنین تأثیر محیط اجتماعی بر تمایل و رفتار را بررسی کرده و اصطلاح باورهای هنجاری را به کار می‌برند که در این مدل، به این باورها، هنجارهای ذهنی می‌گویند. هنجارهای ذهنی درواقع باورهایی هستند درباره اینکه دیگران چگونه یک رفتار را ارزیابی می‌کنند (تورهان و همکاران، 2010). در زمینه مدیریت به‌خطر بلایا، نگرش مدیران نسبت به آمادگی برای بلایا و درک آن‌ها از اهمیت این اقدامات نقش اساسی در تعیین سطح مشارکت آن‌ها ایفا می‌کند (هاگر، 2019).

پیشینه پژوهش 
مطالعات متعددی به بررسی عوامل مؤثر بر مدیریت خطر بلایا پرداخته‌اند.
القطامی و ابوبکر (2020) در مطالعه خود نشان داده است نگرش عمومی نسبت به مدیریت خطر بلایا و درک خطرات بلایا تأثیر مستقیمی بر مدیریت مؤثر بلایا دارد. این مطالعه تأکید می‌کند که افزایش آگاهی و آموزش عمومی می‌تواند به بهبود نگرش‌ها و درک خطرات منجر شود، که درنهایت به مدیریت بهتر بلایا کمک می‌کند.
ویدیانینش و همکاران (2023) بر ضرورت تقویت نگرش‌های مثبت نسبت به مدیریت خطر بلایا تأکید کرده‌اند. آن‌ها دریافتند نگرش‌های مثبت می‌تواند به افزایش مشارکت در فعالیت‌های پیشگیری و آمادگی منجر شود و درنتیجه، تأثیر بلایا را کاهش دهد.
ویثاناآراچی و ستونج (2014) به بررسی نگرش دانشجویان نسبت به مدیریت خطر بلایا پرداخته و نشان داده است آموزش و آگاهی‌بخشی می‌تواند نگرش‌های مثبت را تقویت کرده و آمادگی آن‌ها را افزایش دهد.
گونیویچ و همکاران (2021) و میرزایی و همکاران (2019) نشان داده‌اند نگرش متخصصان سلامت نسبت به مدیریت خطر بلایا تأثیر قابل‌توجهی بر آمادگی و واکنش آن‌ها در مواقع بحرانی دارد.
 شیخی و همکاران (1403) به بررسی نقش مسئولیت‌پذیری اجتماعی در کاهش خطرات بلایا پرداختند. این مطالعه نشان می‌دهد افزایش آگاهی و مشارکت اجتماعی می‌تواند تأثیر بسزایی در پیشگیری و کاهش آسیب‌های ناشی از بلایا داشته باشد. براساس یافته‌های پژوهش، مسئولیت‌پذیری اجتماعی از طریق ارتقای آمادگی جامعه و نهادهای دولتی و غیردولتی می‌تواند به بهبود سیاست‌های کاهش خطر بلایا کمک کند.
اصلانی و همکاران (1403) تأکید کردند مدیریت دانش می‌تواند به کاهش آسیب‌پذیری در برابر بلایا کمک کند. یافته‌های این پژوهش نشان داد دسترسی به اطلاعات به‌روز، ثبت و انتقال تجربیات و تقویت فرآیندهای یادگیری سازمانی تأثیر قابل‌توجهی بر آمادگی و واکنش بهتر در مدیریت بحران دارد. این تحقیق نشان داد توسعه سیستم‌های مدیریت دانش در سازمان‌های مرتبط با مدیریت بحران، نقش مهمی در بهینه‌سازی تصمیم‌گیری مدیران رده میانی دارد.
صمدی و همکاران (1403) دریافتند مشارکت تمامی ذی‌نفعان، ازجمله نهادهای دولتی، سازمان‌های غیردولتی، و جوامع محلی، می‌تواند تأثیر مثبتی بر مدیریت بحران و کاهش خسارات بلایای طبیعی داشته باشد. این تحقیق پیشنهاد می‌کند مدیران شهری باید از سبک‌های تصمیم‌گیری مشارکتی بهره ببرند تا بتوانند فرآیند مدیریت بحران را بهبود بخشند.
با وجود مطالعات متعدد در حوزه مدیریت خطر بلایا، پژوهش‌های پیشین کمتر به بررسی تعامل میان سبک‌های تصمیم‌گیری و نگرش مدیران پرداخته‌اند. اکثر تحقیقات موجود تنها به بررسی تأثیر نگرش بر آمادگی در برابر بلایا یا تحلیل سیاست‌های کلان مدیریت بحران پرداخته‌اند، درحالی‌که این مطالعه برای اولین بار از نظریه عملکرد منطقی (TRA) برای تحلیل رابطه بین سبک‌های تصمیم‌گیری مدیران رده میانی و تمایل آن‌ها به مشارکت در اقدامات مدیریت خطر بلایا استفاده می‌کند. همچنین، برخلاف مطالعات گذشته که بیشتر بر مدیران ارشد یا نیروهای امدادی متمرکز بوده‌اند، این پژوهش بر تصمیم‌گیری مدیران رده میانی در سازمان‌های دولتی و غیردولتی تمرکز دارد.  بنابراین این مطالعه با هدف بررسی ارتباط میان سبک‌های تصمیم‌گیری، نگرش، و هنجارهای ذهنی مدیران رده میانی و تمایل آن‌ها به مشارکت در مدیریت خطر بلایا انجام شده است. نتایج این پژوهش می‌تواند به درک بهتر عواملی که مشارکت مؤثر در مدیریت خطر بلایا را تسهیل می‌کنند، کمک کرده و راهکارهایی برای بهبود آمادگی و واکنش به بلایا ارائه دهد. همچنین در ارائه شواهد پژوهشی، تعامل میان سبک‌های تصمیم‌گیری و نگرش را در مدیریت خطر بلایا روشن می‌سازد.

روش 
مطالعه حاضر از نوع توصیفی‌تحلیلی است. روش نمونه‌گیری طبقه‌بندی   بر مبنای توزیع جنسیتی مدیریتی از جامعه آماری 950 نفری (240 نفر زن و 710 نفر مرد) و نمونه آماری 278 نفری از میان کلیه ادارات دولتی و غیردولتی استان چهارمحال‌وبختیاری اعم از استانداری، سازمان مدیریت خطر بلایا، هلال‌احمر، اداره کل منابع طبیعی، دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد (بیمارستان‌ها و معاونت بهداشتی )، مدیریت بحران شهرداری شهرکرد، سازمان جهاد و کشاورزی به‌صورت در دسترس وارد مطالعه شدند.
1. 
n -تعداد نمونه آماری تحقیق
N-جامعه آماری (950 نفر)
z -درصد خطای معیار برای 95درصد برابر با 96/1 است.
P -درصد جمعیت دارای یک ویژگی که برابر با 5/0 در نظر گرفته شده است.
q -درصد جمیت فاقد ویژگی که این نیز برابر با 5/0 در نظر گرفته شده است.
d -دقت اندازه‌گیری که 05/0 در نظر گرفته شده است.
n=384/1.383 =277.6
بعد از جای‌گذاری مقادیر در فرمول شماره 1 تعداد نمونه لازم 6/277 به دست می‌آید که 278 در نظر گرفته شد.
معیار ورود به مطالعه  افرادی که در سازمان‌های دولتی و غیردولتی مرتبط با مدیریت بحران و بلایا در استان چهارمحال‌وبختیاری (مانند استانداری، سازمان مدیریت بحران، هلال‌احمر، اداره کل منابع طبیعی، دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد، مدیریت بحران شهرداری شهرکرد، و سازمان جهاد کشاورزی) مشغول به کار بودند و در فرآیندهای تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی بحران مشارکت دارند و تمایل به شرکت در مطالعه و تکمیل پرسش‌نامه‌ها یا مصاحبه‌ها را داشتند.
معیار خروج شامل عدم تمایل به شرکت در مطالعه بود و در فرآیندهای تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی بحران مشارکت در نقش سازمانی مشارکت ندارند.
جمع‌آوری داده‌ها با استفاده از دو پرسش‌نامه  شامل پرسش‌نامه استاندارد سبک‌های تصمیم‌گیری و در مورد سبک‌های تصمیم‌گیری عقلانی، شهودی، وابستگی، آنی و اجتنابی جهت تعیین سبک‌های تصمیم‌گیری مدیران اسکات و بروس می‌باشد و مشتمل بر 25 سؤال با طیف لیکرت (هرگز تا همیشه 1 تا 5) ودامنه نمرات در این پرسش‌نامه از 25 تا 125 است. نمره آلفای کرونباخ سبک تصمیم‌گیری عقلانی با ضریب آلفای 85/0، سبک شهودی 84/0، سبک وابستگی 86/0، سبک آنی 94/0 و سبک تصمیم‌گیری اجتنابی با ضریب آلفای 87/0 به دست آمده است (اسکات و برووس، 1995). پایایی این ابزار در ایران در مطالعات مختلف تأیید شده است (حیدری، 1393؛ صفرنیا و همکاران، 1395؛ سلیمی، 1397). نمره آلفای کرونباخ مطالعه حاضر در مجموع ابعاد 81/0 به دست آمد.
پرسش‌نامه پژوهشگرساخته براساس نظریه عملکرد منطقی (TRA) و با هدف ارزیابی سبک‌های تصمیم‌گیری، نگرش‌ها و تمایل مدیران به اقدامات مدیریت خطر بلایا طراحی شد. این ابزار شامل 74 گویه در 5 بخش (عوامل خارجی موثر بر کاهش خطر بلایا (12 گویه)، منابع حمایتی مدیران (6)، نگرش آن‌ها به اقدامات کاهش خطر بلایا در مرحله پیشگیری (23گویه)، هنجارهای ذهنی مدیران (10گویه) و تمایل آن‌ها به کاهش خطر بلایا (23 گویه) می‌باشد) بود که با مقیاس لیکرت 5 ‌درجه‌ای نمره‌گذاری شدند. در روایی محتوایی پرسش‌نامه با استفاده از شاخص نسبت روایی محتوا و شاخص روایی محتواارزیابی شد. براساس نظرات 8 نفر از متخصصان . تعداد گویه‌ها از 82 به 74 تقلیل یافت و مقادیر CVR بالاتر از حد بحرانی لاوشه برابر 81/0 و میانگین CVI برابر با 9/0 به دست آمد. پایائی آن با استفاده از روش آزمون مجدد و آلفای کرونباخ 82/0 به دست آمد. یافته‌ها با به‌کارگیری شاخص‌های آمار توصیفی و آزمون همبستگی و تحلیل مسیر با نرم‌افزار SPSS ویرایش 20 تجزیه‌وتحلیل شد . 

یافته‌ها
شرکت‌کنندگان در پژوهش، 75 درصد از اعضای نمونه (مدیران مرتبط با بلایا در سازمان‌ها و مؤسسات) مرد (209نفر) و 25 درصد (69 نفر) زن بوده‌اند. 4 نفر با مدرک تحصیلی کاردانی (1 نفر مرد و 3 نفر زن)، 186 نفر با مدرک تحصیلی کارشناسی (140نفر مرد و 46 نفر زن) و 88 نفر با مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر (68 نفر مرد و 20 نفر زن) بوده‌اند (جدول شماره 1).
آزمون کولموگروف اسمیرنف برای متغیرهای سبک‌های تصمیم‌گیری و نگرش، تمایل، هنجارهای ذهنی و عوامل خارجی مدل TRA با سطوح معناداری بیشتر از 05/0 به دست آمد که به‌کارگیری آزمون‌های پارامتریک را میسر ساخت.
در بررسی توزیع نمرات میانگین نمرات ابعاد سبک‌های تصمیم‌گیری مدیران، بالاترین میانگین مربوط به بعد شهودی (13/15) و کمترین میانگین مربوط به بعد آنی (22/14) بود، همچنین در ابعاد نظریه عملکرد منطقی، عوامل خارجی و تمایل به اقدام دارای بالاترین میانگین‌ها بودند. بااین‌حال انحراف‌معیار بالای در این ابعاد نشان‌دهنده تنوع زیاد در پاسخ‌ها است. در متغیر نگرش نسبت به آمادگی برای مدیریت خطر بلایا دارای کمترین بود، که نشان‌دهنده همگنی بیشتر در این متغیر است (جدول شماره 2).
با استفاده از روش تحلیل مسیر، میزان و شدت رابطه میان متغیرهای سبک‌های تصمیم‌گیری و متغیرهای نظریه عملکردمنطقی فیش بین و آیزن شامل تمایل به اقدام، هنجار ذهنی، عوامل خارجی و نگرش مدیران نسبت به اقدامات مدیریت خطر بلایا مشخص گردید.
جدول شماره 3 نشان می‌دهد ارتباط عوامل خارجی، نگرش مدیران نسبت به اقدامات مدیریت خطر بلایا، هنجارهای ذهنی و تمایل به اقدام بر ابعاد مختلف تصمیم‌گیری نشان می‌دهد بیشترین ارتباط در ابعاد «وابستگی» و «عقلانی» مشاهده می‌شود، درحالی‌که کمترین ارتباط در ابعاد «آنی» و «اجتنابی» دیده می‌شود (جدول شماره 3).
سبک‌های «عقلانی» و «وابستگی» با مقدار همبستگی 914/0 و سطح معنی‌داری 01/0 بیشترین ارتباط معنی‌دار را با مدل TRA نشان می‌دهند، درحالی‌که سبک‌های «آنی»، «اجتنابی» و «شهودی» سطح معناداری بالاتر از 05/0 دارند که نشان‌دهنده عدم ارتباط معنی‌دار این سبک‌ها با مدل است. (جدول شماره 4). 
جدول شماره 5 نشان می‌دهد بیشترین معنی‌دار در جدول مربوط به رابطه بین عوامل خارجی و سبک تصمیم‌گیری وابستگی با مقدار 60/0=r است که بالاترین ضریب همبستگی مثبت معنی‌دار را نشان می‌دهد. همچنین، رابطه بین نگرش مدیران نسبت به آمادگی در مدیریت خطر بلایا و سبک تصمیم‌گیری وابستگی با 51/0=r نیز معنی‌دار بالایی دارد. ازسوی‌دیگر، کمترین معناداری در سطح 05/0>P مربوط به رابطه بین تمایل به اقدام و سبک تصمیم‌گیری وابستگی با مقدار 30/0=r است. در ارتباط عوامل خارجی (49/0=r) و تمایل به اقدام (34/0=r)با سبک تصمیم گیری عقلانی ارتباط معنی‌دار بود (جدول شماره 5).

بحث 
در این مطالعه، بیشتر شرکت‌کنندگان مرد بودند که نشان‌دهنده حضور بیشتر مردان در موقعیت‌های مدیریتی مرتبط با بلایا است. بیشتر شرکت‌کنندگان دارای مدرک کارشناسی بودند و اکثریت سابقه کاری متوسطی، بین 5 تا 10 سال داشتند. 

عوامل خارجی و ارتباط آن بر سبک‌های تصمیم‌گیری
 در این تحقیق، بیشترین همبستگی معنی‌دار دررابطه‌با عوامل خارجی و سبک تصمیم‌گیری وابستگی (60/0=r) و سپس بعد عقلانی (49/0=r) در مدیران رده میانی بلایا مشاهده شد که نشان‌دهنده تأثیر مثبت این متغیر بر تصمیم‌گیری‌های وابسته و عقلانی است. در مطالعه‌ای که بوین و همکاران در سال 2021 انجام دادند، بررسی شد عوامل خارجی مانند فشارهای اجتماعی، رسانه‌ها و نظرات عمومی تأثیر معنی‌داری بر تصمیم‌گیری وابسته در مدیران بحران داشت. در مطالعه بوین و همکاران، 2021، ضریب همبستگی بین عوامل خارجی و تصمیم‌گیری وابسته 45/0 بود که مشابه یافته‌های مطالعه کنونی است، اما تأثیر این عوامل بر تصمیم‌گیری عقلانی ضعیف‌تر از پژوهش حاضر بود.
 السفتی و منصور (2023) نشان دادند عوامل خارجی می‌توانند به‌طور قابل‌توجهی تصمیم‌گیری‌های وابسته را تقویت کنند و به افزایش همبستگی میان این عوامل و سبک‌های تصمیم‌گیری عقلانی منجر شوند، این نتایج همسو با یافته‌های تحقیق حاضر است. زادلارو همکاران (2021) بر وابستگی مدیران به عوامل خارجی تأکید دارند، به‌ویژه در زمینه‌های روانی و عاطفی که تصمیم‌گیری آن‌ها بیشتر تحت تأثیر تأثیرات اجتماعی و تأییدات بیرونی قرار می‌گیرد. برانسون و سوانسکی (2023) نشان می‌دهند تصمیم‌گیرندگان در محیط‌های پر فشار تمایل دارند در مواجهه با عدم قطعیت بیشتر به اطلاعات خارجی تکیه کنند که نشان می‌دهد عوامل خارجی نقش مهمی در تصمیم‌گیری‌های استراتژیک ایفا می‌کنند.
مطالعات کوکسیا (2021)، گلیسر (2017)، گارسیا و پترسون (2021)، تأکید دارند که در شرایط بحران یا تغییرات محیطی، مدیران بیشتر به تصمیمات وابسته به اطلاعات خارجی و فشارهای اجتماعی تمایل دارند. رابینز و جاج (2020) دریافتند تصمیم‌گیری عقلانی به‌شدت تحت تأثیر اطلاعات محیطی، داده‌های خارجی و تحلیل‌های سیستماتیک قرار دارد و عوامل بیرونی می‌توانند فرایندهای تصمیم‌گیری را بهینه کنند، درحالی‌که ویلیامز و گرین (2019) نشان دادند در برخی شرایط، عوامل خارجی می‌توانند به کاهش کیفیت تصمیم‌گیری عقلانی منجر شوند. این مطالعه بیان می‌کند که فشارهای بیرونی بیش از حد ممکن است تمرکز بر تحلیل دقیق را مختل کرده و تصمیم‌گیری‌ها را به سمت واکنش‌های احساسی یا سریع سوق دهد.
تفاوت یافته‌های مطالعه حاضر با سایر مطالعات می‌تواند به تفاوت در شرایط محیطی، نوع بحران‌ها، یا فرهنگ‌های سازمانی مختلف مرتبط باشد.

نگرش مدیران رده میانی نسبت به مدیریت خطر بلایا  و ارتباط آن بر تصمیم‌گیری
 در این مطالعه، نگرش از بین عوامل نظریه عملکرد منطقی، بیشترین تأثیر را بر سبک تصمیم‌گیری وابستگی در مدیران رده میانی (51/0=r)معنادار بود و با ابعاد مدل تصمیم‌گیری عقلانی، شهودی، آنی و اجتنابی در بین مدیران رده میانی معنی‌دار نبود. سوسونسکی و بروسنان (2023) دریافتند نگرش مدیران نقش کلیدی در تصمیم‌گیری‌های وابسته دارد، درحالی‌که تأثیر کمتری بر سایر سبک‌های تصمیم‌گیری مانند عقلانی، شهودی یا اجتنابی دارد. نتایج این تحقیق تأیید می‌کند که نگرش مثبت یا منفی می‌تواند تمایل به وابستگی در تصمیم‌گیری را افزایش دهد، اما لزوماً بر دیگر سبک‌ها اثر مشابهی ندارد (سوسنوسکی و بروسنان، 2023) که با یافته مطالعه حاضر همسوست. هوگرت (2019) دریافت مدیران با سبک تصمیم‌گیری وابسته، بیشتر به نگرش‌های خود و گروه‌های اجتماعی اطرافشان توجه دارند. مطالعات فاتوم (2024) و ابوبکار (2019) نیز بر نقش کلیدی نگرش در تصمیم‌گیری تأکید دارند. 
بااین‌حال، نگرش ارتباط معنی‌دار بر ابعاد دیگر سبک تصمیم‌گیری (عقلانی، شهودی، آنی و اجتنابی) در میان مدیران رده میانی نداشته است، این امر نشان‌دهنده اهمیت شرایط، تجربه و سایر عوامل در شکل‌گیری این سبک‌ها است. پدرا و استن دریافتند مدیران در تصمیم‌گیری شهودی با تهدیداتی مانند شکست، سرزنش و آسیب به شهرت مواجهه می شوند بهمین دلیل تمایل به این نوع تصمیم گیری کمتر است (پردا ماریان، 2023).

هنجارهای ذهنی وارتباط آن با تصمیم‌گیری یافته‌های تحقیق
 هنجارهای ذهنی با سبک‌ تصمیم‌گیری وابستگی (46/0=r) مدیران رده میانی بلایا همبستگی معنی‌داری داشت. در تحقیق ویلیامز و جنکینز (2021) و پاتل و کومار (2020)، هنجارهای ذهنی تأثیر معنی‌داری بر تصمیم‌گیری وابسته در مدیران بحران داشتند که هم‌راستا با مطالعه حاضر است. 
 براوون و کلر (2023) دریافتند در شرایط بحران، فشارهای گروهی و هنجارهای اجتماعی می‌توانند مدیران را به اتخاذ تصمیمات وابسته و متکی بر تایید دیگران سوق دهند. لی و پارک (2021) دریافتند مدیرانی که تحت تأثیر هنجارهای ذهنی قرار دارند، بیشتر به دنبال مشورت و تأیید از سوی همکاران و گروه‌های اجتماعی هستند که باعث افزایش گرایش به تصمیم‌گیری وابسته می‌شود. تامپسون و رایت (2022) دریافتند هنجارهای ذهنی نقش مهمی در تصمیم‌گیری‌های گروهی و وابسته ایفا می‌کنند، اما تأثیر کمتری بر تصمیم‌گیری‌های مستقل یا شهودی دارند که با مطالعه حاضر همسو هستند، درحالی‌که گارسیا و لوپز (2020)  نشان دادند هنجارهای ذهنی می‌توانند تأثیر منفی بر تصمیم‌گیری وابسته داشته باشند، زیرا برخی مدیران برای حفظ استقلال و جلوگیری از تأثیرات گروهی، تصمیم‌گیری‌های فردی و عقلانی را ترجیح می‌دهند. ناکامورا و تانکا (2019) دریافتند در برخی فرهنگ‌ها و سازمان‌ها، هنجارهای ذهنی تأثیر کمی بر تصمیم‌گیری دارند و بیشتر عوامل فردی مانند تجربه، دانش و شهود نقش اصلی را ایفا می‌کنند. 
تفاوت‌های موجود بین یافته‌های مطالعه حاضرو  مطالعات دیگر از یک طرف متأثراز تفاوت های سطح مدیریتی و مسئولیت‌های مختلف مدیران بوده که ممکن است بر تصمیم‌گیری تأثیر بگذارد؛ مدیران رده میانی در بحران‌ها معمولاً تحت فشار بیشتری برای هماهنگی و تأیید از گروه‌ها هستند که آن‌ها را به سمت تصمیم‌گیری وابسته سوق می‌دهد، درحالی‌که مدیران ارشد استقلال بیشتری دارند. همچنین، نوع بحران و میزان عدم قطعیت موجود می‌تواند بر تمایل مدیران به تکیه بر هنجارهای ذهنی تأثیر بگذارد. در بحران‌های پیچیده، مدیران بیشتر به تصمیمات وابسته متمایل می‌شوند. ازطرفی، فرهنگ سازمانی و اجتماعی نیز نقش مهمی دارد؛ در جوامع جمع‌گرا فشار گروهی و هنجارهای اجتماعی بیشتر بر تصمیم‌گیری وابسته تأثیر می‌گذارد.

تمایل به اقدام و ارتباط آن بر سبک‌های تصمیم‌گیری
در این تحقیق، بیشترین همبستگی معنادار دررابطه‌با تمایل به اقدام و سبک تصمیم‌گیری عقلانی (34/0=r) و سپس بعد وابستگی (30/0=r)در مدیران رده میانی بلایا مشاهده شد که نشان‌دهنده تأثیر مثبت این متغیر بر تصمیم‌گیری‌های عقلانی و وابسته است. مطالعه فایول و بیدکارات (2021)؛ هوانگ و چیویی (2019)؛ الاخوانی (2019)؛ الخوانی و بوهاری، (2019)؛ فایوله، (2021)؛ هانگ، (2019)؛ ک.اس. وی. ام و همکاران، (2020) با مطالعه حاضر هم‌راستاست. درمطالعه مارتینز و لی (2021) سبک تصمیم‌گیری شهودی با تمایل بیشتر به اقدام همراه بوده و سبک عقلانی تأثیر کمتری دارد، نویسندگان استدلال می‌کنند در شرایط اضطراری، تصمیم‌گیری سریع و شهودی می‌تواند کارآمدتر باشد. در مطالعه کیم و ژائو (2020)، سبک تصمیم‌گیری مستقل تأثیر بیشتری بر تمایل به اقدام داشت. تفاوت با یافته‌های دیگران ممکن است به تفاوت در شرایط و نوع محیط‌های تصمیم‌گیری مرتبط باشد.

نتیجه‌گیری
نتایج این مطالعه نشان می‌دهد عوامل خارجی و نگرش مدیران، به‌ویژه در سبک‌های تصمیم‌گیری وابستگی و عقلانی، نقش تعیین‌کننده‌ای در مشارکت مدیران رده میانی در مدیریت خطر بلایا دارند. بیشترین همبستگی معنادار در این مطالعه بین عوامل خارجی و سبک‌های تصمیم‌گیری وابستگی مشاهده شد که به‌ویژه در محیط‌های بحرانی، تصمیمات وابسته به تأثیرات خارجی بیشتر می‌شود. همچنین، نگرش‌های مدیران به‌طور معناداری بر تصمیم‌گیری‌های وابسته تأثیر می‌گذارند، اما تأثیرات آن‌ها بر سبک‌های دیگر تصمیم‌گیری کم‌تر بود. این یافته‌ها می‌توانند به برنامه‌ریزی‌های استراتژیک در حوزه مدیریت خطر بلایا  کمک کنند.
برای بهبود تصمیم‌گیری در شرایط بحرانی، مدیران باید توانایی ترکیب اطلاعات خارجی با تحلیل منطقی را تقویت کنند. ایجاد سیستم‌های پشتیبان تصمیم‌گیری که داده‌های محیطی، تحلیل‌های پیش‌بینی‌کننده و ابزارهای هوش مصنوعی را در فرایند مدیریت بحران ادغام کند، می‌تواند به کاهش وابستگی به تصمیم‌گیری‌های احساسی و افزایش دقت تصمیمات عقلانی کمک کند. همچنین، برگزاری کارگاه‌های شبیه‌سازی بحران و تمرین‌های تصمیم‌گیری در شرایط پرخطر می‌تواند مدیران را برای واکنش مؤثرتر در شرایط واقعی آماده کند.
باتوجه‌به محدودیت‌های موجود در این مطالعه، ازجمله تمرکز بر مدیران رده میانی و عدم بررسی تأثیرات بلندمدت تصمیمات، پیشنهاد می‌شود مطالعات آینده به تحلیل تعاملات پیچیده‌تری از سبک‌های تصمیم‌گیری و عوامل محیطی در سطوح مختلف مدیریتی بپردازند. ازطرفی نمونه‌گیری فقط از استان چهارمحال‌وبختیاری انجام شده است که می‌تواند نتایج را به سایر مناطق ایران یا کشورهای دیگر تعمیم ندهد. لذا پیشنهاد می‌شود در  تحقیقات آینده از نمونه‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تر از مناطق مختلف ایران استفاده شود، بررسی ارتباط ویژگی‌های فردی (شخصیت، تجربه، یا سطح آموزش)، منابع مالی، زیرساخت‌ها، یا فرهنگ سازمانی در تصمیم‌گیری‌های بحرانی پرداخته و نقش فناوری‌های نوین در بهبود فرآیندهای مدیریت خطر بلایا را بررسی کنند.

ملاحظات اخلاقی

پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این مطالعه در کمیته اخلاق دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان (IR.IAU.KHUISF.REC.1397.226) تأیید شد. در این مطالعه، ملاحظات اخلاقی در تمام مراحل تحقیق رعایت شد. این موارد شامل اخذ رضایت آگاهانه از شرکت‌کنندگان در مطالعه، اخذ مجوزهای لازم برای نمونه‌گیری و حفظ محرمانگی اطلاعات شخصی بود.

حامی مالی
این پژوهش هیچ‌گونه کمک مالی از سازمانی‌های دولتی، خصوصی و غیرانتفاعی دریافت نکرده است.

مشارکت نویسندگان
تحقیق و بررسی، داده‌پردازی و تحلیل داده‌ها: سلمان پورداود و سیمین طهماسبی؛ روش‌شناسی، بازبینی و ویرایش و نظارت: سیمین طهماسبی؛ نگارش پیش‌نویس اولیه، گردآوری داده‌ها: سلمان پورداود.

تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.

تشکر و قدردانی
پژوهش حاضر بدون همکاری مشارکت‌کنندگان امکان‌پذیر نبود؛ بدین‌وسیله از کلیه مشارکت‌کنندگان تقدیر و تشکر می‌شود.




 

Abbasabadi-Arab, M.,  Mosadeghrad, A., & Biglarian, A. (2023). Comprehensive Disaster Risk Management Standards for Hospitals. Health in Emergencies and Disasters Quarterly, 8(2), 95-106. [DOI:10.32598/hdq.8.2.208.1]

Abubakar, A. M., Elrehail, H., Alatailat, M. A., & Elçi, A. (2019). Knowledge management, decision-making style and organizational performance. Journal of Innovation & Knowledge, 4(2), 104-114. [DOI:10.1016/j.jik.2017.07.003]

Ajzen, I. (1991).The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. [DOI:/10.1016/0749-5978(91)90020-T]

Alkhawlani, M., & Bohari, A. (2019). Factors that Influence Crisis Management in Yemeni Organizations: The Mediating Effect of Decision-making Styles. International Journal of Innovation, Creativity and Change, 5(2), 11-34. [Link]

Alqahtany, A., & Rimi Abubakar, I. (2020). Public perception and attitudes to disaster risks in a coastal metropolis of Saudi Arabia. International Journal of Disaster Risk Reduction, 44, 101422.  [DOI:10.1016/j.ijdrr.2019.101422] [PMID] 

Aslani, F., Ataeyan, E., & Bahmani, A. (2024). Identifying the Effective Indicators of Knowledge Management for the Management of Natural Disasters in Iran. Disaster Prevention and Management Knowledge, 14(1), 102-117.  [DOI:10.32598/dmkp.14.1.698.2]

Boin, A., Ekengren, M., & Rhinard, M. . (2021). The politicization of crisis management: Public leadership under pressure. Public Administration, 99(2), 349-363.

Christensen, T., & Lægreid, P. (2025). Future Challenges of Public Administration. Public Performance & Management Review, 1-26. [DOI:10.1080/15309576.2025.2549297]

Coccia, M. (2020). Critical decision in crisis management: Rational strategies of decision making. Journal of Economics Library, 7(2), 81-96 .  [DOI:10.1453/jel.v7i2.2049]

Davids, E. L., Roman, N. V., & Leach, L. (2016). Decision Making Styles: A Systematic Review of Their Associations with Parenting. Adolescent Research Review, 1(1), 69-90. [DOI:10.1007/s40894-015-0003-y]

Del Campo, C., Pauser, S., Steiner, E., & Vetschera, R. (2016). Decision making styles and the use of heuristics in decision making. Journal of Business Economics, 86(4), 389-412. [DOI:10.1007/s11573-016-0811-y]

Elsafty, A., & Mansour, M. (2023). Factors Affecting the Decision-Making Styles Adoption: A Case of a Tire Company in Egypt. International Journal of Social Science Studies, 11, 75. [DOI:10.11114/ijsss.v11i1.5799]

Fattoum, A., Chari, S., & Shaw, D. (2024). Configuring systems to be viable in a crisis: The role of intuitive decision-making. European Journal of Operational Research, 317(1), 205-218. [Link]

Garcia M, L. R. ( 2020). Subjective norms and autonomous decision-making in leadership roles. Journal of Leadership Studies, 34 (3), 215-228.

Garcia, P., & Peterson, C. (2021). The relationship between action orientation and decision-making styles in high-stress environments. Journal of Applied Behavioral Science 57(4), 452-468.

Geisler, M., & Allwood, C. M. (2017). Relating Decision-Making Styles to Social Orientation and Time Approach: Decision-making styles. Journal of Behavioral Decision Making, 31(1),  [DOI:10.1002/bdm.2066] [PMID] 

Goniewicz, K., Goniewicz, M., Burkle, F. M., & Khorram-Manesh, A. (2021). Cohort research analysis of disaster experience, preparedness, and competency-based training among nurses. PLoS One, 16(1), e0244488. [DOI:10.1371/journal.pone.0244488] [PMID] 

Hagger, M. (2019). The Reasoned Action Approach and the Theories of Reasoned Action and Planned Behavior. In Psychology (pp.   [DOI:10.1093/obo/9780199828340-0240]

Heidari , E. M., & Marzoghi, R. (2014). [Investigation and comparision of the public decision making styles of university adminstrations: A case study of Shiraz University (Persian)]. Journal Of New Approach in Educational Adminstration, 3(4), 63-78. [Link]

Huang, K. S., Tao, Q., Wang, Y. Y., Yang, Y. Q., Zhang, B., & Mai, G., et al. (2022). Changes in the incidence and prevalence of ischemic stroke and associations with natural disasters: An ecological study in 193 countries. Scientific Reports, 12(1), 1808.  [DOI:10.1038/s41598-022-05288-7] [PMID]

K.S, V. M., Rajkumar, E., Lakshmi, R., John, R., Sunny, S. M., Joshua George, A., Pawar, S., & Abraham, J. (2023). Influence of decision-making styles and affective styles on academic procrastination among students. Cogent Education, 10(1), 2203598. 

Li, W., Jiang, R., Xie, J., Zhao, Y., Zhu, J., & Yang, S. (2022). Emergency management decision of urban rainstorm and flood disasters based on similar cases analysis. Natural Hazards, 116(1), 1-16. [DOI:10.1007/s11069-022-05697-x]

Mirzaei, S., Eftekhari, A., Sadeghian Tafti, M. R., Kazemi, S., & Nadjarzadeh, A. (2019). The Effect of Disaster Management Training Program on Knowledge, Attitude, and Practice of Hospital Staffs in Natural Disasters. Journal of Disaster and Emergency Research, 2(1), 9-16.  DOI:10.18502/jder.v2i1.566]

Nuortimo, K., Harkonen, J., & Breznik, K. (2026). Exploring corporate reputation and crisis communication. Journal of Marketing Analytics, 14(1), 4-25. 

Preda Marian, S. M. (2023). Managers’ Decision-Making Strategies During Crises: Bounded Rationality and Intuition - an Interplay. Tansylvanian Review of Administrative Sciences, (Special Issue), 118-130 [DOI:10.24193/tras.SI2023.7]

Robbins T, J. T. ( 2020 ). Organizational Behavior: The Role of Rational Decision-Making in Leadership. Journal of Organizational Behavior, 41(5), 789-805.

Saffarinia, M., Mohammadi, R., & Hasanzadeh, S. (2016). [Decision Making Styles and Mindfulness and Mind Reading: The Study of These Structures Relationship in a Non-Clinical Group (Persian)]. Social Cognition, 5(2), 120-135. [Link] 

Salimi, M. (2019). [An Investigation of General Decision Making Styles in Sport Managers Based on Scott and Bruce Model (Persian)]. Sport Management Journal, 11(2), 273-290. [DOI:10.22059/jsm.2017.203098.1598]

Samaddar, S., Tatano, H., & Pasupuleti, R. (2021). Evaluating the Success of Participatory Flood Risk Mapping-A Case Study from Dharavi, Mumbai. Springer. [DOI:10.1007/978-981-15-8662-0_10]

Samadi Foroushani, M., Mirasmaeeli, S. S., & Nasiri, A. (2023). A Study on the Network Governance System of Disaster Management in Tehran, Iran, Based On Participatory Governance: A Social Network Analysis. Disaster Prevention and Management Knowledge, 13(2), 144-163. [DOI:10.32598/dmkp.13.2.758.1]

Sawaneh, I., & Fan, L. (2021). The Mediating Role of Disaster Policy Implementation in Disaster Risk Reduction and Sustainable Development in Sierra Leone. Sustainability, 13, 2112.. [DOI:10.3390/su13042112]

Scott, S., & Bruce, R. (1995). Decision-Making Style: The Development and Assessment of a New Measure. Educational and Psychological Measurement - EDUC PSYCHOL MEAS, 55, 818-831.  [DOI:10.1177/0013164495055005017]

Seyedin, H., Abbasi Dolatabadi, Z., & Rajabifard, F. (2015). Emergency Nurses’ Requirements for Disaster Preparedness. Trauma monthly, 20(4), e29033. [DOI:10.5812/traumamon.29033] [PMID]

Sheikhi, H., Hasanpour, E., Mohebi, S., & Bagheri, M. (2022). Provide a model of social responsibility in the management of reducing natural hazards with an interpretive structural approach. Disaster Prevention and Management Knowledge, 12(3), 269-288. [Link]

Sosnowski, M. J., & Brosnan, S. F. (2023). Under pressure: the interaction between high-stakes contexts and individual differences in decision-making in humans and non-human species. Animal Cognition, 26(4), 1103-1117. [DOI:10.1007/s10071-023-01768-z] [PMID]

Tahmasbi, S., Tahmasbi, Z., & Yaghmaie, F. (2014). Factors related to cosmetic surgery based on theory of reasoned action in shahrekord students. Journal of Holistic Nursing And Midwifery, 24(4), 53-61.  [Link] 

Thompson G, W. L. (2022). Subjective norms and collaborative decision-making: A comparative analysis. Journal of Organizational Behavior, 45(2), 302-315.

Turhan, O., Senol, Y., Baykul, T., Saba, R., & Yalcin, A. (2010). Knowledge, attitudes and behaviour of students from a medicine faculty, dentistry faculty, and medical technology Vocational Training School toward HIV/AIDS. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health, 23, 153-160.   [DOI:10.2478/v10001-010-0008-5]

Wiedyaningsih, C., Nugroho, A., Widyakusuma, N., & Prasetyo, S. (2023). How to Best Prepare Pharmacy Students for Disaster Management: A Qualitative Study. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 17, e319. [DOI:10.1017/dmp.2022.289] [PMID]

Williams, R. (2014). Decision-making under indeterminacy. Philosophers’ Imprint, 14(4), 1–34. [Link]

Williams P, J. M. (2021). Subjective norms and decision-making in crisis management. International Journal of Disaster Risk Reduction, 53, 101938.

Withanaarachchi, J., & Setunge, S. (2014). Influence of Decision Making During Disasters and How It Impacts a Community. In R. Randy Rapp & William Harland (Eds.), The Proceedings of the 10th International Conference of the International Institute for Infrastructure Resilience and Reconstruction (I3R2) 20-22 May 2014. (176-188). West Lafayette, Indiana: Purdue University. [DOI:10.5703/1288284315349]

Yin, X., Li, J., Li, D., Ren, Y., & Wang, G. (2023). Editorial: Social norms in managerial decision-making: Psychological and/or neural perspectives. Frontiers in Psychology, 13, 1099149. [DOI:10.3389/fpsyg.2022.1099149]

Zadelaar, J. N., Rentergem, J. A. A. v., Schaaf, J. V., Dekkers, T. J., Vent, N., & Dekkers, L. M. S., et al. (2021). Development of decision making based on internal and externalinformation: A hierarchical Bayesian approach. Judgment and Decision Making, 16(6), 1413-1438.  [DOI:10.1017/S1930297500008482]