Disaster Prevention and Management Knowledge

fa بهینه‌سازی تخلیه ایمن افراد دارای معلولیت و محدودیت حرکتی در اماکن مذهبی با استفاده از الگوریتم بهینه‌سازی ازدحام ذرات Optimizing the Safe Evacuation of Individuals with Disabilities and Veterans in Religious Sites Using the Particle Swarm Optimization (PSO) Algorithm تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مدیریت تخلیه اضطراری در اماکن پرتردد، به‌ویژه مکان‌های مذهبی نظیر حرم مطهر رضوی، نقش کلیدی در کاهش تلفات انسانی در شرایط بحرانی ایفا می‌کند. این پژوهش با بهره‌گیری از الگوریتم بهینه‌سازی ازدحام ذرات (PSO) – الگویی برگرفته از رفتار جمعی پرندگان – چارچوبی نوین برای شبیه‌سازی فرآیند تخلیه اضطراری زائران ارائه می‌دهد. در طراحی مدل، نیازهای خاص گروه‌های آسیب‌پذیر مانند معلولان و جانبازان، محدودیت‌های حرکتی و بصری، و موانع محیطی و نشانگرهای خروج به‌دقت لحاظ شده‌اند. نتایج شبیه‌سازی‌ها نشان می‌دهد که الگوریتم پیشنهادی قادر است ضمن کاهش زمان تخلیه، ایمنی افراد را افزایش داده و از تراکم خطرناک جمعیت جلوگیری کند. نقش مؤثر ابزارهای کمکی مانند چراغ‌های راهنما در تسریع فرآیند تخلیه نیز مورد تأکید قرار گرفته است. توجه ویژه به محدودیت‌های افراد دارای معلولیت، از جمله کاهش سرعت و دید محدود، از نقاط قوت این چارچوب محسوب می‌شود. این مدل علاوه بر ارائه راهکارهای عملی برای ارتقاء ایمنی، قابلیت تعمیم به سایر اماکن شهری و مذهبی پرتردد را داراست و می‌تواند به عنوان ابزار پشتیبان در طراحی معماری، مدیریت بحران، و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های عمومی مورد استفاده قرار گیرد. یافته‌های این تحقیق می‌تواند به برنامه‌ریزان، مدیران بحران و متولیان اماکن مذهبی در توسعه محیط‌هایی امن، کارآمد و فراگیر یاری رساند.</div> <div style="text-align: justify;">Effective emergency evacuation management in high-occupancy venues, particularly religious sites such as the Holy Shrine of Imam Reza, plays a pivotal role in mitigating human casualties during critical situations. This research leverages the Particle Swarm Optimization (PSO) algorithm – a computational method inspired by the collective behavior of bird flocks – to propose a novel framework for simulating the emergency evacuation process of pilgrims. The model design meticulously incorporates the specific needs of vulnerable groups, including individuals with disabilities and veterans, accounting for mobility and visual impairments, environmental obstacles, and exit signage. Simulation results indicate that the proposed algorithm is capable of simultaneously reducing evacuation time, enhancing individual safety, and preventing hazardous crowd densities. The effective contribution of auxiliary tools such as guiding lights in accelerating the evacuation process is also highlighted. A key strength of this framework lies in its focused consideration of the limitations faced by individuals with disabilities, including reduced speed and restricted visibility. Beyond offering practical solutions for improving safety, this model is generalizable to other high-traffic urban and religious locations and can serve as a supportive tool in architectural design, crisis management, and enhancing the resilience of public infrastructure. The findings of this study can assist urban planners, crisis managers, custodians of sacred religious sites, and authorities responsible for other high-traffic urban locations in developing safe, efficient, and inclusive environments.</div> الگوریتم بهینه سازی ذرات, طراحی فضاهای امن, افراد دارای معلولیت, شبیه‌سازی رفتاری, تخلیه اضطراری, مدیریت بحران, اماکن متبرکه مذهبی PSO Algorithm, Behavioral Simulation, Emergency Evacuation, Crisis Management, Religious Sites 7 7 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-938-1&slc_lang=fa&sid=1 Shahrooz Soroush شهروز سروش Shahrooz.Soroush2@gmail.com 10031947532846008293 10031947532846008293 No Imam Reza International University, Mashhad, Iran دانشگاه بین‌المللی امام رضا (علیه‌السلام)، مشهد، ایران Seyed Morteza Ghayoor Baghbani سید مرتضی غیور باغبانی Ghayoor@ImamReza.ac.ir 10031947532846008294 10031947532846008294 Yes Imam Reza International University, Mashhad, Iran دانشگاه بین‌المللی امام رضا (علیه‌السلام)، مشهد، ایران