fa ارزیابی آسیب‌پذیری دارایی‌های فیزیکی آب و فاضلاب شهری در مواجهه سناریومحور با سوانح انسان‌ساخت با مطالعه موردی شهر همدان تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف</strong> در سال‌های اخیر، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی در برابر سوانح، به‌ویژه حوادث انسان‌ساز به یکی از موضوعات محوری در مدیریت بحران و پدافند غیرعامل تبدیل شده است. شواهد تاریخی نشان می‌دهد شکنندگی دارایی‌های حیاتی شهری می‌تواند به‌طور جدی امنیت و تاب‌آوری جوامع را تضعیف کند. دراین‌میان، سیستم‌های آب و فاضلاب شهری که مسئول تأمین آب شرب سالم، تخلیه بهداشتی فاضلاب و تصفیه آن است، از مهم‌ترین زیرساخت‌ها به شمار می‌روند و آسیب آن‌ها اغلب پیامدهای شدید و جبران‌ناپذیری از جمله بروز ناآرامی‌های اجتماعی به همراه دارد. این پژوهش با هدف ارائه یک الگوی بهینه، به ارزیابی اولیه آسیب‌پذیری دارایی‌های فیزیکی سیستم آب و فاضلاب شهر همدان در برابر سوانح انسان‌ساخت می‌پردازد.<br> <strong>روش</strong> در این تحقیق جهت ارزیابی آسیب‌پذیری دارایی‌های آب و فاضلاب شهر همدان در مواجهه با سوانح انسان‌ساخت با جمع‌آوری اطلاعات از طریق منابع کتابخانه‌ای و مصاحبه با صاحب‌نظران، در ابتدا نقشه جانمایی دارایی‌های موردمطالعه توسط نرم‌افزار Google Earth Pro ترسیم گردید و متعاقب تعریف معیارهای ارزیابی و تهیه پرسش‌نامه، نقطه نظرات خبرگان جمع‌بندی و وزن‌دهی معیارها، ارزیابی آسیب‌پذیری و رده‌بندی دارایی‌ها با استفاده از روش تصمیم‌گیری ارزیابی هم‌زمان معیار و گزینه SECA در محیط نرم‌افزار Lingo موردبررسی و تحلیل قرار گرفت و درنهایت به‌منظور تهیه نقشه پهنه‌بندی آسیب‌پذیری دارایی‌ها از نرم‌افزار ArcGIS استفاده ‌شده است.&nbsp;<br> <strong>یافته ها</strong> یافته‌ها نشان می‌دهد معیارهای افزونگی سیستم (وزن 0/2467)، ضعف ایمنی و حفاظتی (0/1806) و وابستگی سیستم (0/1532) به‌ترتیب بالاترین اولویت را در آسیب‌پذیری دارند. ازنظر نوع دارایی، تصفیه‌خانه‌های آب، ایستگاه‌های پمپاژ و منابع آب سطحی به‌ترتیب بیشترین آسیب‌پذیری را دارند.&nbsp;<br> <strong>نتیجه گیری</strong> اعتبارسنجی مدل پیشنهادی در سه سناریوی انفجار، حوادث صنعتی و آلودگی محیطی نشان داد در دو سناریوی اول، تصفیه‌خانه‌های آب با امتیاز 4/1865 و در سناریوی سوم، منابع آب سطحی با امتیاز 3/6969 بالاترین اولویت آسیب‌پذیری را دارند. تطابق نتایج با ارزیابی اولیه، مشاهدات میدانی و مطالعات پیشین، صحت و قابلیت اعتماد مدل پیشنهادی را تأیید می‌کند.<br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and objective</strong> In recent years, the vulnerability of critical infrastructures to disasters, particularly man-made disasters, has become an important concern in disaster management and passive defense. Historical evidence shows that the vulnerability of critical urban assets can seriously undermine community security and resilience. Among these urban assets, impairment of water and wastewater systems, which are responsible for providing safe drinking water, sanitary sewage disposal, and its treatment, can have severe and irreversible social consequences, including public unrest. This study aims to develop an optimal pattern for assessing the vulnerability of water and wastewater systems&rsquo; physical assets to man-made disasters in Hamedan, Iran. In recent years, the vulnerability of critical infrastructures to disasters, particularly man-made disasters, has become an important concern in disaster management and passive defense. Historical evidence shows that the vulnerability of critical urban assets can seriously undermine community security and resilience. Among these urban assets, impairment of water and wastewater systems, which are responsible for providing safe drinking water, sanitary sewage disposal, and its treatment, can have severe and irreversible social consequences, including public unrest. This study aims to develop an optimal pattern for assessing the vulnerability of water and wastewater systems&rsquo; physical assets to man-made disasters in Hamedan, Iran.<br> <strong>Methods </strong>In this study conducted in Hamadan city, data were collected using the library method and interviews with experts. First, the layout map of the assets under study was drawn using Google Earth Pro software. After defining the evaluation criteria and preparing a questionnaire, the experts&#39; opinions were compiled, and the criteria weights, vulnerability assessment, and asset ranking were analyzed using the Simultaneous Evaluation of Criteria and Alternatives (SECA) decision-making method in the Lingo software. Finally, ArcGIS software was used to prepare the vulnerability zoning map for the assets.<br> <strong>Results </strong>System redundancy, safety and security weaknesses, and system dependency were the top three factors influencing vulnerability. By asset type, water treatment plants, water pumping stations, and surface water resources had highest rank in vulnerability. Pattern validation under three scenarios of explosion, industrial hazards, and environmental contamination showed that water treatment plants had the highest vulnerability scores in the first two scenarios, while surface water resources ranked first in the third scenario.<br> <strong>Conclusion </strong>The results confirm the reliability of the proposed pattern for the vulnerability of Hamadan&rsquo;s water and wastewater systems&rsquo; assets.&nbsp;<br> &nbsp;</div> آسیب‌پذیری, سوانح انسان‌ساخت, دارایی‌های شهری, آب و فاضلاب, همدان Vulnerability, Man-made disasters, Urban assets, Water and wastewater, Hamedan 174 213 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-799-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Vejdani Nozar علی وجدانی نوذر ali.vejdani@ut.ac.ir 10031947532846008876 10031947532846008876 No Department of Disasters Engineering, Education and Environmental Systems, Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه مهندسی سوانح، آموزش و سیستم‌های محیط‌زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Saeed Givehchi سعید گیوه چی givehchi@ut.ac.ir 10031947532846008877 10031947532846008877 Yes Department of Disasters Engineering, Education and Environmental Systems, Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه مهندسی سوانح، آموزش و سیستم‌های محیط‌زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Bahram Malekmohammadi بهرام ملک محمدی malekb@ut.ac.ir 10031947532846008878 10031947532846008878 No Department of Disasters Engineering, Education and Environmental Systems, Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه مهندسی سوانح، آموزش و سیستم‌های محیط‌زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.