fa طراحی مدل ساختاری عوامل مؤثر بر استقرار مدیریت کیفیت در سوانح طبیعی تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف</strong> با وجود اهمیت مدیریت کیفیت در مواجهه با سوانح طبیعی، ارائه چارچوبی یکپارچه که عوامل مؤثر بر استقرار آن و روابط ساختاری میان این عوامل را تبیین کند، به‌ویژه در بستر مدیریت بحران ایران، ضروری به نظر می‌رسد. براین اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر استقرار مدیریت کیفیت در سوانح طبیعی و طراحی و اعتبارسنجی مدلی ساختاری برای تبیین روابط سلسله‌مراتبی و علّی میان این عوامل انجام شده است.<br> <strong>روش پژوهش</strong> حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی است. ابتدا با مرور پیشینه پژوهش، عوامل و شاخص‌های مؤثر بر استقرار مدیریت کیفیت در سوانح طبیعی شناسایی شدند. 9 عامل اصلی استخراج و در اختیار 13 نفر از خبرگان سازمان مدیریت بحران کشور قرار گرفت. سپس با استفاده از مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM)، روابط میان عوامل و سطوح سلسله‌مراتبی آن ها تعیین و مدل مفهومی پژوهش طراحی شد. در مرحله بعد، ساختار حاصل با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) در نرم‌افزار SmartPLS نسخه 3 و براساس داده‌های حاصل از 161 پرسش نامه معتبر مورد ارزیابی و اعتبارسنجی قرار گرفت. درنهایت، از تحلیل MICMAC برای تعیین قدرت نفوذ و میزان وابستگی عوامل استفاده شد.<br> <strong>یافته ها </strong>نتایج مدل‌سازی ساختاری تفسیری نشان داد 9 عامل شناسایی‌شده در شش سطح سلسله‌مراتبی قرار می‌گیرند. &laquo;برنامه‌ریزی راهبردی&raquo; در بنیادی‌ترین سطح مدل قرار گرفت و به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل پیشران استقرار مدیریت کیفیت در سوانح طبیعی شناخته شد؛ درمقابل، &laquo;سرعت در امداد و حفظ ایمنی&raquo; در بالاترین سطح ساختار و به‌عنوان پیامد نهایی مدل قرار گرفت. نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری نیز روایی و پایایی مدل اندازه‌گیری و معناداری روابط ساختاری مورد بررسی را تأیید کرد و از برازش قابل‌قبول و قدرت پیش‌بینی مناسبی برخوردار بود. همچنین، نتایج تحلیل MICMAC نشان داد &laquo;چارچوب سیاست‌گذاری&raquo;، &laquo;حمایت‌های دولتی&raquo;، &laquo;برنامه‌ریزی راهبردی&raquo; و &laquo;دسترسی به منابع مالی&raquo; در ناحیه مستقل و به‌عنوان عوامل دارای قدرت نفوذ بالا قرار دارند. &laquo;تعهدات سازمان‌های درگیر&raquo; و &laquo;مشارکت عمومی و خصوصی&raquo; عوامل پیوندی مدل بودند و &laquo;شفافیت و به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات&raquo;، &laquo;بهبود مستمر&raquo; و &laquo;سرعت در امداد و حفظ ایمنی&raquo; در گروه عوامل وابسته قرار گرفتند. همچنین هیچ‌یک از عوامل در ناحیه خودمختار قرار نگرفتند که نشان‌دهنده ارتباط و تعامل قابل‌توجه میان اجزای مدل است<br> <strong>نتیجه گیری</strong> یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد استقرار مؤثر مدیریت کیفیت در سوانح طبیعی باید به‌عنوان یک نظام یکپارچه و سلسله‌مراتبی مورد توجه قرار گیرد و نمی‌توان عوامل مؤثر بر آن را به‌صورت مستقل از یکدیگر مدیریت کرد. برنامه‌ریزی راهبردی در زیربنای این ساختار قرار دارد و می‌تواند زمینه تقویت حمایت‌های دولتی، شکل‌گیری چارچوب سیاست‌گذاری مناسب و دسترسی به منابع مالی را فراهم سازد. این عوامل نیز با تقویت تعهد سازمان‌های درگیر و مشارکت عمومی و خصوصی، زمینه افزایش شفافیت و به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات و بهبود مستمر را ایجاد می‌کنند و درنهایت به افزایش سرعت امدادرسانی و حفظ ایمنی منجر می‌شوند.&nbsp;<br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and objective</strong> Despite the importance of quality management in disaster response, an integrated, structured framework explaining the relationships among the key factors required for its establishment remains underdeveloped, particularly in Iran. This study aims to identify the factors affecting the establishment of quality management in natural disasters and to develop and validate a structural model that explains their hierarchical and causal relationships.<br> <strong>Methods </strong>This is a descriptive survey. First, we reviewed the literature to identify the key factors and indicators affecting quality management in natural disasters, which led to the identification of 9 main factors subsequently evaluated by 13 experts from Iran&rsquo;s National Disaster Management Organization. Interpretive structural modeling (ISM) was then employed to determine the hierarchical relationships among the identified factors and develop the conceptual model. The proposed structure was subsequently validated using partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) in SmartPLS 3, based on 161 valid responses from experts. Finally, MICMAC analysis classified the factors by driving power and dependence.<br> <strong>Results </strong>The ISM analysis organized the 9 identified factors into six hierarchical levels. &ldquo;Strategic planning&rdquo; occupied the most fundamental and principal driving factor, whereas &ldquo;speed of relief and safety&rdquo; was the final outcome in the hierarchical model. The PLS-SEM results confirmed the reliability and validity of the measurement model and supported all structural relationships examined in the study. The model also demonstrated acceptable overall fit and strong predictive relevance. MICMAC analysis classified policy framework, governmental support, strategic planning, and access to financial resources as driving factors; organizational commitment and public&ndash;private participation as linkage factors; and information transparency/information sharing, continuous improvement, and speed of relief and safety as dependent factors. No factor was located in the autonomous quadrant, indicating a highly interconnected structural system.<br> <strong>Conclusion </strong>Effective quality management in natural disasters should be approached as an interconnected and hierarchical system rather than as a set of isolated operational practices. Strategic planning can facilitate governmental support, appropriate policymaking, and access to financial resources, which in turn can strengthen organizational commitment and public&ndash;private organization participation, which contribute to greater information transparency, continuous improvement, and ultimately faster and safer disaster relief operations.&nbsp;<br> &nbsp;</div> مدیریت کیفیت, سوانح طبیعی, مدل‌سازی ساختاری تفسیری, مدل‌سازی معادلات ساختاری Quality management, Natural disasters, Interpretive structural modeling (ISM), Structural equation modeling 344 379 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-978-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Saffari Darberazi علی صفاری دربرزی a.saffari@bam.ac.ir 10031947532846008899 10031947532846008899 Yes Department of Industrial Engineering, Faculty of Technical and Engineering, Bam Higher Education Complex, Bam, Iran. گروه مهندسی صنایع، دانشکده فنی و مهندسی، مجتمع آموزش عالی بم، بم، ایران. Pooria Malekinejad پوریا مالکی نژاد Pooria.malekinejad@stu.yazd.ac.ir 10031947532846008900 10031947532846008900 No Department of Industrial Management, Faculty of Economics, Management and administrative sciences, Semnan University, Semnan, Iran. گروه مدیریت صنعتی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. Davood Ahmadi Ghavamabad داوود احمدی davodahmadi71@gmail.com 10031947532846008901 0009-0005-1276-3640 No Department of Business Administration, Ya.C., Islamic Azad University, Yazd, Iran. گروه مدیریت بازرگانی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.