Disaster Prevention and Management Knowledge

fa چارچوب مفهومی حکمرانی مخاطرات کالبدی در کلان‌شهر تهران: یک رویکرد آمیخته A Conceptual Framework for Built Environment Hazards Governance in the Metropolis of Tehran: A Mixed-methods Approach تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف کژکارکردی ساختاری نظام‌های سنتی مدیریت مخاطرات در مواجهه با پیچیدگی‌های کلان‌شهرها، ضرورت گذار به پارادایم‌های نوین حکمرانی را آشکار ساخته است. پژوهش‌های پیشین، ضمن آسیب‌شناسی وضع موجود، بر لزوم اتخاذ رویکردهای یکپارچه و مشارکتی تأکید کرده‌اند، اما کمتر پژوهشی به طراحی یک مدل ساختاری و عملیاتی که بتواند اصول حکمرانی را در زمینه مخاطرات کالبدی شهر تهران پیاده‌سازی کند، پرداخته است. هدف اصلی این پژوهش، پر کردن این شکاف از طریق طراحی و ارائه یک «چارچوب مفهومی» برای حکمرانی مخاطرات کالبدی است که بر رویکردی هم‌افزا و چندسطحی استوار باشد. روش این پژوهش با رویکردی کیفی و با استفاده از راهبرد «پژوهش طراحی»، یک فرایند دومرحله‌ای را برای تدوین مدل به کار گرفته است. در مرحله اول، با استفاده از روش فراترکیب توماس و هاردن و براساس مرور نظام‌مند ادبیات، یازده عامل کلیدی یک نظام حکمرانی مطلوب استخراج گردید. در مرحله دوم، این عوامل به‌‌منزله ورودی برای روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) مورد استفاده قرار گرفتند تا با تکیه بر نظر خبرگان، روابط درونی و ساختار سلسله‌مراتبی میان آن‌ها مشخص شود. یافته ها یافته‌های مرحله فراترکیب منجر به شناسایی ۱۱ عامل کلیدی ازجمله «اصول حکمرانی خوب»، «ساختار شبکه‌ای»، «اقتصاد ایمنی» و «فرهنگ‌سازی و مسئولیت اجتماعی» شد. تحلیل مدل‌سازی ساختاری تفسیری نشان داد این عوامل در یک مدل سلسله‌مراتبی چندسطحی قرار می‌گیرند. عواملی چون «اصول حکمرانی خوب» و «حاکمیت قانون» به‌‌منزله «پیشران‌های بنیادین» در پایین‌ترین سطح و عواملی مانند «استانداردهای تاب‌آوری کالبدی» و «ساختار فرماندهی و عملیات» به‌‌منزله «اهداف نهایی» در بالاترین سطح مدل قرار دارند. تلفیق این یافته‌ها منجر به ارائه یک چارچوب مفهومی نهایی شد که از یک سطح فراگیر (خط‌مشی‌گذاری)، سه سطح مداخله (پیشگیری، اقدام، نظارت) و دو لایه توانمندساز بین‌سطحی (اقتصاد ایمنی و مسئولیت‌های اجتماعی) تشکیل شده است. نتیجه گیری چارچوب مفهومی ارائه‌شده، با تکیه بر یک روش‌شناسی علمی و ساختارمند، پاسخی نوآورانه به چالش پراکندگی و کژکارکردی ساختاری نظام سنتی مدیریت مخاطرات است. این چارچوب با تعریف دقیق بازیگران، سطوح و روابط، به‌منزله نقشه راه عملیاتی برای گذار به سمت حکمرانی یکپارچه، پیش‌فعال و مشارکتی، می‌تواند مبنایی برای اصلاح خط‌مشی‌ها و ساختارهای نهادی در حوزه ایمنی کالبدی شهر تهران قرار گیرد.  </div> <div style="text-align: justify;">Background and objective The structural dysfunction of traditional risk management systems in addressing the complexities of large metropolises has highlighted the necessity of shifting towards modern governance paradigms. While previous research has diagnosed the existing situation and emphasized the need for integrated and participatory approaches, few studies have focused on designing a structural and operational model to implement governance principles in the context of physical hazards in Tehran, Iran. This study aimed to fill this gap by designing and presenting a “conceptual framework” for the governance of physical hazards based on a synergistic and multi-level approach. Methods This study employed a qualitative approach using a “design research” strategy, which involved a two-stage process for model development. In the first stage, eleven key factors of a desirable governance system were extracted from the literature using the Thomas and Harden meta-synthesis method, based on a systematic review. In the second stage, these factors were used as input for the interpretive structural modeling (ISM) method to determine their internal relationships and hierarchical structure, based on expert opinion. Results The meta-synthesis phase identified 11 key factors, including “good governance principles,” “network structure,” “safety economy,” and “culture building & social responsibility.” The ISM analysis revealed that these factors form a multi-level hierarchical model. Factors, such as “good governance principles” and “rule of law”, were identified as “fundamental drivers” at the lowest level, while factors like “physical resilience standards” and “command and operations structure” were positioned as “ultimate goals” at the highest level. Integrating these findings produced a final conceptual framework comprising a macro-level (policymaking), three main intervention levels (prevention, action, monitoring), and two cross-cutting enabling layers (safety economy and social responsibilities). Conclusion The proposed conceptual framework, grounded in a scientific and structured methodology, offers an innovative response to the challenges of fragmentation and Structural Dysfunction in the traditional risk management system. By precisely defining actors, levels, and relationships, this framework provides an operational roadmap for the transition towards integrated, proactive, and participatory governance. It can serve as a foundation for reforming policies and institutional structures in physical safety in Tehran.  </div> ایمنی شهری, تاب‌آوری کالبدی, حکمرانی شهری, کژکارکردی ساختاری, فراترکیب, مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) Urban safety, Physical resilience, Urban governance, Structural dysfunction, Meta-synthesis, Interpretive structural modeling (ISM) 294 343 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-973-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammadreza Kazemi محمدرضا کاظمی Kaazemi@ut.ac.ir 10031947532846008897 0009-0009-5927-0631 No Department of Future Studies, Faculty of Governance, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه آینده‌پژوهی، دانشکده حکمرانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Afsaneh Dehghanpour-Farashah افسانه دهقانپور فراشاه dehghanpur@ut.ac.ir 10031947532846008898 10031947532846008898 Yes Department of Future Studies, Faculty of Governance, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه آینده‌پژوهی، دانشکده حکمرانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.