fa طراحی فضای پشتیبان برای مجتمع‌های مسکونی در زلزله احتمالی شهر تهران، موردمطالعه: مجتمع مسکونی ونوس در منطقه ۲۲ تخصصي Special كاربردي Applicable <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;">زمینه و هدف آسیب‌پذیری کلان‌شهر تهران در برابر زلزله، باتوجه‌به قرارگیری بر روی گسل‌های فعال و تراکم بالای جمعیت، به‌ویژه در مجتمع‌های مسکونی بلندمرتبه و متراکم مانند منطقه ۲۲، نیازمند بازنگری در الگوهای سنتی مدیریت بحران است. ناتوانی سیستم‌های امدادرسان بیرونی در ساعات اولیه بحران، ضرورت ایجاد راهکارهای خودامداد و پناهگیری در مقیاس خود ساختمان را آشکار می‌سازد. این پژوهش با هدف طراحی فضای پشتیبان برای مجتمع‌های مسکونی در زلزله احتمالی شهر تهران در نظر دارد تا با تبیین و اعتبارسنجی یک چارچوب طراحی کارآمد، تاب‌آور و چندمنظوره برای فضای پشتیبان در مجتمع‌های مسکونی بلندمرتبه، به‌عنوان یک &laquo;هسته تاب‌آوری&raquo; محلی، بقا و ایمنی ساکنان را در شرایط بحرانی تضمین کند.<br> روش: این پژوهش با رویکردی ترکیبی (کمی-کیفی) و ماهیت توصیفی-تحلیلی، منطقه ۲۲ تهران و &laquo;مجتمع مسکونی ونوس&raquo; را به‌عنوان نمونه موردی بررسی کرده است. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه از ۳۰ متخصص گردآوری شد. برای تحلیل داده‌ها از روش دلفی جهت اعتبارسنجی معیارها، و از آزمون‌های همبستگی پیرسون و مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم‌افزار SPSS استفاده شد.<br> یافته ها نتایج نشان داد چارچوب طراحی باید بر چهار بعد اصلی استوار باشد: تاب‌آوری کالبدی، عملکردی، اجتماعی و انعطاف‌پذیری. تمامی ۱۶ شاخص پیشنهادی در فرآیند دلفی تأیید شدند. مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) رابطه مثبت و معنادار این ابعاد را با افزایش تاب‌آوری کل (0/001=RMSEA) تأیید کرد. آزمون همبستگی پیرسون جهت اولویت‌بندی، نشان داد از دیدگاه متخصصان، انعطاف‌پذیری (0/731=r) و تاب‌آوری عملکردی (0/722=r) بیشترین تأثیر را در موفقیت طرح دارند.<br> نتیجه گیری این پژوهش نتیجه می‌گیرد راهکار مؤثر، گذار از مفهوم &laquo;پناهگاه بحران&raquo; به &laquo;هسته تاب‌آوری چندمنظوره&raquo; است. این فضا باید از طریق کاربری روزمره (مانند سالن ورزش یا اجتماعات) در زندگی ساکنین ادغام شود تا توجیه اقتصادی و پذیرش اجتماعی داشته باشد. چارچوب طراحی اعتبارسنجی‌شده و راهکارهای معماری عملی ارائه‌شده در این تحقیق، ابزاری کارآمد برای تبدیل مجتمع‌های مسکونی آسیب‌پذیر به جوامع خودکفا و تاب‌آور در برابر زلزله فراهم می‌آورد.</span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and objective</strong> Tehran Province, Iran, as a megacity, is highly vulnerable to earthquakes, particularly due to its location on active faults and high population density, especially in high-rise and densely populated residential complexes like those in District 22. This vulnerability necessitates a reevaluation of traditional crisis management paradigms. The inability of external emergency response systems to provide immediate assistance in the first hours of a crisis highlights the critical need for self-help and shelter solutions at the building scale. This research aimed to design a support space for residential complexes in the event of an earthquake in Tehran Province, Iran. It seeks to establish and validate an efficient, resilient, and multi-functional design framework for support spaces within high-rise residential complexes, envisioning them as a local &ldquo;resilience core&rdquo; to ensure resident survival and safety during critical conditions.<br> <strong>Method </strong>This research adopts a mixed-methods (quantitative-qualitative) approach with a descriptive-analytical nature. It investigates District 22 of Tehran Province and the &ldquo;Venus Residential Complex&rdquo; as a case study. Data were collected through questionnaires administered to 30 experts and 50 residents. For data analysis, the Delphi method was employed to validate criteria, and Pearson&rsquo;s correlation tests along and structural equation modeling (SEM) were utilized in SPSS software.<br> <strong>Results </strong>The results indicate that the design framework should be based on four main dimensions: physical resilience, functional resilience, social resilience, and flexibility. The Delphi process confirmed all 16 proposed indicators. SEM affirmed a positive and significant relationship between these dimensions and overall resilience enhancement (RMSEA =0.001). Pearson&rsquo;s correlation test, used for prioritization, revealed that from the experts&rsquo; perspective, flexibility (r=0.731) and functional resilience (r=0.722) had the greatest impact on the success of the design.<br> <strong>Conclusion </strong>This research concludes that an effective solution involves transitioning from the concept of a &ldquo;crisis shelter&rdquo; to a &ldquo;multipurpose resilience core.&rdquo; This space should be integrated into residents&rsquo; daily lives through everyday uses (e.g. as a gym or community hall) to ensure economic justification and social acceptance. The validated design framework and practical architectural solutions presented in this study provide an efficient tool for transforming vulnerable residential complexes into self-sufficient and earthquake-resilient communities.<br> &nbsp;</div> فضای پشتیبان, مجتمع‌های مسکونی, زلزله تهران, تاب‌آوری, مدیریت بحران, مجتمع ونوس, تهران Support space, Residential complexes, Tehran earthquake, Resilience, Crisis management, Venus complex, Tehran 418 449 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-570-2&slc_lang=fa&sid=1 Shahriar Ghaemi شهریار قائمی shahriar_gh71@yahoo.com 10031947532846008908 0009-0000-4328-4267 No Department of Post-disaster Reconstruction, Par.C., Islamic Azad University, Pardis, Iran. گروه بازسازی پس از سانحه، واحد علوم و فناوری پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، تهران، ایران. Morteza Bagheritehrani مرتضی باقری طهرانی mb_tehrani@yahoo.com 10031947532846008909 10031947532846008909 Yes Department of Architecture, Par.C., Islamic Azad University, Pardis, Iran. گروه معماری، واحد علوم و فناوری پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، تهران، ایران.