Disaster Prevention and Management Knowledge

fa ارزیابی شاخص‌های تاب‌آوری در شهرهای ساحلی با تأکید بر سیل با روش معادلات تفسیری (ism ) Evaluation of Resilience Indices in Coastal Cities with Emphasis on Flooding Using the Interpretive Equation Method (ISM) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: پژوهش حاضر باهدف ارزیابی شاخص‌های تاب‌آوری شهری در شهرهای ساحلی نوشهر و چالوس در برابر بحران سیلاب و ارائه الگویی بومی و ساختاریافته برای ارتقاء آن انجام‌شده است. نوآوری اصلی این پژوهش در تلفیق روش‌های دلفی، مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) و معادلات ساختاری   (SEM) برای اولین بار در منطقه ساحلی مازندران، به‌منظور شناسایی روابط سلسله‌مراتبی و علّی میان ابعاد شش‌گانه تاب‌آوری شهری می‌باشد که در پژوهش‌های پیشین مغفول مانده است. روش: این مطالعه ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) است. در مرحله نخست، شاخص‌های مؤثر بر تاب‌آوری شهری با استفاده از مطالعات اسنادی و روش دلفی (با مشارکت ۱۵ نفر از خبرگان در سه دور متوالی) شناسایی و اعتبارسنجی شدند. سپس با بهره‌گیری از مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM)، ساختار سلسله‌مراتبی شاخص‌ها تدوین گردید. به‌منظور آزمون تجربی مدل و تحلیل روابط علّی میان ابعاد تاب‌آوری، از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) با استفاده از نرم‌افزار SmartPLS و روش بوت‌استرپ با ۵۰۰۰ تکرار بر روی‌داده‌های حاصل از ۱۵۰ پرسشنامه استفاده شد. یافته‌ها: بر اساس نتایج روش دلفی، ۴۲ شاخص در شش بُعد اصلی (نهادی-مدیریتی، زیرساختی-کالبدی، اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، زیست‌محیطی-طبیعی و آمادگی و پاسخ اضطراری) تأیید شدند. نتایج مدل ISM نشان داد که شاخص‌های «وجود طرح جامع مدیریت بحران» و «سامانه هشدار سریع» به‌عنوان محرک‌های کلیدی در سطح پایین مدل قرار دارند. همچنین، تحلیل SEM حاکی از آن بود که ابعاد نهادی-مدیریتی (با ضریب مسیر 0/744)، زیرساختی-کالبدی و اقتصادی بیشترین نقش را در تاب‌آوری شهری ایفا می‌کنند. شاخص‌های برازش مدل (SRMR=0.070)،(NFI=0.91)، (RMSEA=0.072) حاکی از برازش مطلوب مدل می‌باشند. نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر با ارائه یک مدل علّی-ساختاری معتبر و بومی، نشان می‌دهد که ارتقاء تاب‌آوری شهری در برابر سیلاب نیازمند مداخلات هم‌زمان در سطوح نهادی، کالبدی، اجتماعی و فضایی است. مدل نهایی پژوهش می‌تواند به‌عنوان مبنای تصمیم‌گیری برای برنامه‌ریزی شهری، مدیریت بحران و سیاست‌گذاری‌های منطقه‌ای در شهرهای ساحلی کشور مورداستفاده قرار گیرد.</div> <div class="WordSection1" style="text-align: justify;">Objective: The present study aims to evaluate urban resilience indicators in the coastal cities of Nowshahr and Chalous against flood crises and to provide a localized and structured model for its enhancement. The main novelty of this research lies in the integration of Delphi method, Interpretive Structural Modeling (ISM), and Structural Equation Modeling (SEM) for the first time in the coastal region of Mazandaran, to identify the hierarchical and causal relationships among the six dimensions of urban resilience, which has been overlooked in previous studies. Methods: This study is applied in terms of objective and descriptive-analytical in nature with a mixed-methods (qualitative-quantitative) approach. In the first phase, effective indicators of urban resilience were identified and validated using documentary studies and the Delphi method (with the participation of 15 experts in three consecutive rounds). Subsequently, the hierarchical structure of the indicators was developed using Interpretive Structural Modeling (ISM). To empirically test the model and analyze the causal relationships among resilience dimensions, Structural Equation Modeling (SEM) was employed using SmartPLS software and the Bootstrapping method with 5000 replications on data collected from 150 questionnaires. Results: Based on the Delphi results, 42 indicators in six main dimensions (institutional-managerial, infrastructural-physical, economic, socio-cultural, environmental-natural, and emergency preparedness and response) were confirmed. The ISM results indicated that "existence of a comprehensive crisis management plan" and "early warning system" serve as key drivers located at the lower levels of the model. Moreover, SEM analysis revealed that institutional-managerial (path coefficient = 0.744), infrastructural-physical, and economic dimensions play the most significant roles in urban resilience. Model fit indices (SRMR=0.070, NFI=0.91, RMSEA=0.072) indicated good model fit. Conclusion: This study, by presenting a valid and localized causal-structural model, demonstrates that enhancing urban resilience against floods requires simultaneous interventions at institutional, physical, social, and spatial levels. The final model can serve as a decision-making foundation for urban planning, crisis management, and regional policymaking in Iran's coastal cities.</div> تاب‌آوری شهری, مدیریت بحران, سیلاب, نوشهر, چالوس, مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM). Urban Resilience, Crisis Management, Flood, Nowshahr, Chalous, Interpretive Structural Modeling (ISM) 0 0 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-1036-1&slc_lang=fa&sid=1 Sadegh Shirjang صادق شیرجنگ sadegh_shirjang@yahoo.com No Department of urban Planning, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه شهرسازی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزا اسلامی، تهران، ایران Narges Nonejad نرگس نونژاد dr.N.Nonejad@iau.ac.ir Yes Department of urban Planning, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه شهرسازی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Mohammad Reza Farzad Behtash3 محمدرضا فرزاد بهتاش mr.farzad@iau_tnb.ac.ir No Department of Urban Planning, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه شهرسازی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Torabi Azad Masoud مسعود ترابی آزاد M_Azad@Iau-tnb.ac.ir No Department of Environment, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. گروه محیط زیست، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.