fa تبیین عوامل مؤثر بر تاب‌آوری نظام سلامت ایران: مطالعه کیفی عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="AR-SA">نظام سلامت ایران در سال‌های اخیر با بحران‌های متعددی از جمله همه‌گیری کووید-</span><span lang="FA">۱۹</span><span lang="AR-SA">، تغییرات اقلیمی، تحریم‌های اقتصادی و بلایای طبیعی مواجه بوده است. در چنین شرایطی، تاب‌آوری نظام سلامت به‌عنوان توانایی پیش‌بینی، جذب شوک، انطباق و بازیابی عملکرد، نقشی اساسی در حفظ تداوم خدمات سلامت ایفا می‌کند. با وجود اهمیت این موضوع، شواهد جامعی درباره عوامل مؤثر بر تاب‌آوری نظام سلامت ایران در بستر بحران‌های ترکیبی محدود است</span>.<span lang="AR-SA">پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین عوامل مؤثر بر تاب‌آوری نظام سلامت ایران و ارائه یک چارچوب مفهومی پیشنهادی مبتنی بر یافته‌های کیفی انجام شد</span>.<span lang="AR-SA">این پژوهش با رویکرد کیفی و پدیدارشناختی تفسیری انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با </span><span lang="FA">۳۲</span><span lang="AR-SA"> نفر از سیاست‌گذاران، مدیران نظام سلامت، کارشناسان بهداشت عمومی و متخصصان مدیریت بحران که به‌صورت هدفمند انتخاب شده بودند، گردآوری شد. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون بر اساس رویکرد براون و کلارک و با بهره‌گیری از نرم‌افزار</span> MAXQDA <span lang="AR-SA">تحلیل شدند</span>.<span lang="AR-SA">تحلیل داده‌ها به شناسایی هفت مضمون اصلی شامل حکمرانی و رهبری، سرمایه انسانی، زیرساخت‌ها و مدیریت منابع، نظام اطلاعات سلامت، مشارکت جامعه و بخش غیردولتی، ظرفیت تطبیق و چابکی نهادی، و تاب‌آوری روزمره و یادگیری سازمانی منجر شد. یافته‌ها نشان داد که حکمرانی چندپاره، فرسودگی نیروی انسانی، آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها، نبود یکپارچگی سامانه‌های اطلاعاتی و ضعف یادگیری سازمانی از مهم‌ترین موانع تقویت تاب‌آوری نظام سلامت هستند. در مقابل، وجود شبکه گسترده خدمات سلامت اولیه و تجربه مدیریت همه‌گیری کووید-</span><span lang="FA">۱۹</span><span lang="AR-SA"> از مهم‌ترین ظرفیت‌های موجود نظام سلامت ایران محسوب می‌شوند</span>.<span lang="AR-SA">یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که تقویت تاب‌آوری نظام سلامت مستلزم اصلاحات هماهنگ در حوزه‌های حکمرانی، توسعه سرمایه انسانی، تقویت زیرساخت‌ها، ارتقای نظام اطلاعات سلامت، افزایش مشارکت اجتماعی و نهادینه‌سازی یادگیری سازمانی است. چارچوب مفهومی پیشنهادی این پژوهش می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و طراحی مداخلات در راستای ارتقای تاب‌آوری نظام سلامت در مواجهه با بحران‌های آینده مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، اعتبارسنجی این چارچوب در مطالعات آتی توصیه می‌شود</span>.</span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;">In recent years, Iran&#39;s health system has faced multiple crises, including the COVID-19 pandemic, climate change, economic sanctions, and natural disasters. Under such conditions, health system resilience, defined as the ability to anticipate, absorb, adapt to, and recover from shocks, plays a critical role in maintaining the continuity of essential health services. Despite its importance, comprehensive evidence on the factors influencing the resilience of Iran&#39;s health system in the context of compound crises remains limited. This study aimed to identify and explain the factors influencing the resilience of Iran&#39;s health system and to develop a proposed conceptual framework based on qualitative findings. This qualitative study adopted an interpretative phenomenological approach. Data were collected through in-depth semi-structured interviews with 32 purposively selected participants, including health policymakers, health system managers, public health experts, and disaster management specialists. The data were analyzed using Braun and Clarke&#39;s thematic analysis approach with the support of MAXQDA 2022 software. The analysis identified seven major themes: governance and leadership, human resources for health, infrastructure and resource management, health information systems, community and private sector engagement, adaptive capacity and institutional agility, and everyday resilience and organizational learning. The findings revealed that fragmented governance, workforce burnout, vulnerable infrastructure, fragmented health information systems, and weak organizational learning were among the major barriers to strengthening health system resilience. Conversely, the extensive primary healthcare network and the experience gained from managing the COVID-19 pandemic emerged as important resilience capacities within Iran&#39;s health system. Overall, the findings suggest that strengthening health system resilience requires coordinated reforms in governance, human resource development, resilient infrastructure, health information systems, community engagement, and institutionalized organizational learning. The proposed conceptual framework provides an evidence-informed basis for health policymaking, strategic planning, and the design of interventions aimed at enhancing the resilience of Iran&#39;s health system in future crises. However, further empirical validation of this framework through quantitative and mixed-methods studies is recommended.</div> تاب‌آوری نظام سلامت, بحران‌های سلامت, حکمرانی سلامت, سرمایه انسانی سلامت, نظام اطلاعات سلامت, مشارکت اجتماعی. Health system resilience, Health crises, Health governance, Human resources for health, Health information systems, Community engagement. 0 0 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-1042-1&slc_lang=fa&sid=1 Samaneh Yazdani ثمانه یزدانی s-yazdani@tvu.ac.ir Yes Department of Management and Accounting, School of Humanities and Arts, National University of Skills, Tehran, Iran دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران Mohammad Ali Kiani محمدعلی کیانی keyani@ut.ac.ir No Department of Political and Geopolitical Geography, Faculty of Geography, University of Tehran, Iran گروه جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران