Disaster Prevention and Management Knowledge

fa تحلیل یکپارچه آسیب‌پذیری در برابر سیل با رویکرد نظام‌های هشت‌گانه شهری (مورد مطالعاتی: شهر آق‌قلا پس از سیل سال 1398) Integrated Analysis of Flood Vulnerability Using the Urban Eight-System Approach (Case Study: Aq Qala City after the 2019 Flood) تخصصي Special كاربردي Applicable <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: سیل سال ۱۳۹۸ آق‌قلا یکی از گسترده‌ترین مخاطرات طبیعی در استان گلستان بود که خسارات فراوانی برجای گذاشت. این پژوهش با هدف تحلیل یکپارچه و چندبُعدی آسیب‌پذیری شهری، با بهره‌گیری از مدل تحلیل فشار و اثر (PAR)، هشت نظام شهری (حرکت و دسترسی، کاربری اراضی، فضاهای همگانی، فرم کالبدی، منظر شهری، نظام زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی-سیاسی) را مورد بررسی قرار داده است. روش: نوآوری این مطالعه در اتخاذ یک رویکرد جامع و سیستمی در تلفیق هم‌زمان نظام‌های کالبدی و غیرکالبدی است تا با عبور از تحلیل‌های تک‌بعدی، تصویری جامع از لایه‌های پنهان آسیب‌پذیری ارائه دهد. روش پژوهش بر پایه تحلیل‌های توصیفی-تحلیلی، با استفاده از داده‌های نقشه‌های شهری، تصاویر هوایی، گزارش‌های رسمی و برداشت‌های میدانی از طریق چک‌لیست‌های ارزیابی در ۱۳ محله شهر آق‌قلا استوار است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آسیب‌پذیری شهر آق‌قلا حاصل هم‌افزایی عوامل کالبدی و مدیریتی است؛ به‌طوری که ضعف در حکمرانی شهری و عدم انطباق فرم کالبدی با توپوگرافی منطقه، نقش محوری در تشدید بحران داشته است. تحلیل مدل مذکور مشخص کرد که ریشه‌های ساختاری (مانند سیاست‌های توسعه متراکم) و فشارهای پویا (مانند تغییر کاربری‌های غیرمجاز)، زمینه‌ساز تبدیل خطر سیلاب به سانحه شده‌اند. نتایج عینی پژوهش بر ضرورت گذار از رویکردهای مخاطره‌محور به چارچوب‌های علّی تأکید دارد تا از طریق تفکیک آسیب‌پذیری زمینه‌ای از مواجهه آنی، راهبردهای کاهش ریسک بهینه‌سازی شوند. نتیجه‌گیری: در مجموع، این مطالعه نشان می‌دهد که آسیب‌پذیری در برابر سیل در شهر آق‌قلا یک ویژگی سیستمی است که از تعامل یکپارچه مخاطرات طبیعی، ساختارهای شهری و ظرفیت‌های نهادی شکل می‌گیرد. این رویکرد یک مبنای نظری برای پژوهش‌های داده‌محور فراهم می‌کند و امکان تحلیل عمیق‌تر وضعیت آسیب‌پذیری شهرهایی مانند آق‌قلا را مهیا می‌سازد. در نهایت، به عنوان دستاورد اصلی این پژوهش، مجموعه‌ای از راهبردهای عملیاتی برای بهبود تاب‌آوری شهری و اصلاح ساختارهای مدیریتی در قالب یک مدل مفهومی پیشنهاد شده است.</div> Background & objective: The 2019 flood in Aq Qala was one of the most extensive natural hazards in Golestan Province, causing substantial damages. This study aims to conduct an integrated and multi-dimensional analysis of urban vulnerability by employing the Pressure and Release (PAR) model and examining eight urban systems, including mobility and accessibility, land use, public spaces, physical form, urban landscape, environmental systems, social dimensions, and socio-political systems. Method: The innovation of this study lies in adopting a comprehensive and systemic approach that simultaneously integrates physical and non-physical systems, moving beyond one-dimensional analyses to provide a holistic view of the hidden layers of vulnerability. The research methodology is based on descriptive-analytical analyses, utilizing urban maps, aerial images, official reports, and field surveys conducted through assessment checklists across 13 neighborhoods of Aq Qala. Findings: The research findings indicate that vulnerability in Aq Qala is the result of a synergy between physical and managerial factors, whereby weaknesses in urban governance and the lack of alignment between the physical form and the region's topography played a pivotal role in exacerbating the crisis. The analysis using the aforementioned model revealed that structural root causes (such as dense development policies) and dynamic pressures (such as unauthorized land-use changes) set the stage for transforming flood hazards into disasters. The empirical results underscore the necessity of shifting from hazard-oriented approaches to causal frameworks, so that by distinguishing underlying vulnerability from immediate exposure, risk reduction strategies can be optimized. Conclusion: Overall, this study demonstrates that flood vulnerability in Aq Qala is a systemic characteristic shaped by the integrated interaction of natural hazards, urban structures, and institutional capacities. This approach provides a theoretical foundation for data-driven research and enables a more in-depth analysis of vulnerability conditions in cities like Aq Qala. Finally, as the main achievement of this research, a set of operational strategies for improving urban resilience and reforming managerial structures has been proposed in the form of a conceptual model. سیل, آسیب‌پذیری, نظام‌های شهری, تاب‌آوری, محله, شهر آق‌قلا Flood, Vulnerability, Resiliency, Aq Qala, Urban Systems, Neighborhood 0 0 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-202-8&slc_lang=fa&sid=1 Vida Kamkar ویدا کامکار viiidaaa.kaaamkaaar@gmail.com No Department of Landscape Architecture and Reconstruction, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. گروه معماری منظر و بازسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Zoheir Mottaki زهیر متکی zoheir3k@gmail.com No Department of Landscape Architecture and Reconstruction, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. گروه معماری منظر و بازسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Fereshteh Aslani فرشته اصلانی f_aslani@sbu.ac.ir Yes Department of Landscape Architecture and Reconstruction, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. گروه معماری منظر و بازسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران