fa طراحی و اعتبارسنجی ابزار ارزیابی عملکرد HSE در تجمعات شهری: مطالعه موردی تهران تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><strong>زمینه و هدف </strong>با افزایش فراوانی و مقیاس تجمعات شهری، توجه نظام‌مند به ابعاد سلامت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE) به یک اولویت راهبردی در مدیریت شهری تبدیل شده است. با وجود افزایش آگاهی، چارچوب‌های ارزیابی موجود اغلب فاقد ویژگی‌های عملیاتی و قابلیت انطباق با زمینه‌های محلی هستند. این مطالعه با هدف طراحی و اعتبارسنجی یک ابزار ساختاریافته برای ارزیابی عملکرد HSE در تجمعات شهری، شناسایی خلأهای روش‌شناختی در مطالعات پیشین، و ارائه راهکارهای اجرایی متناسب با شرایط تهران انجام شده است.<br> <strong>روش</strong>&nbsp;این پژوهش با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) به شناسایی، دسته‌بندی و اعتبارسنجی شاخص‌های کلیدی ارزیابی عملکرد HSE در تجمعات شهری پرداخته است. طراحی ابزار براساس تحلیل ریسک، مرور تجربیات گذشته، مشاوره با خبرگان HSE و مشاهدات میدانی صورت گرفت. ابزار اولیه در سه تجمع شهری منتخب در تهران به‌صورت آزمایشی اجرا شد و ویژگی‌های روان‌سنجی آن شامل روایی محتوا، روایی سازه و پایایی با روش‌های آماری استاندارد مورد بررسی قرار گرفت. نسخه نهایی ابزار شامل ۱۴ شاخص عملیاتی است: ۶ شاخص ایمنی، ۴ شاخص سلامت و ۴ شاخص محیط‌زیستی.<br> <strong>یافته ها</strong> نتایج حاصل از طراحی و اعتبارسنجی ابزار ارزیابی عملکرد HSE در تجمعات انبوه نشان داد برخی مؤلفه‌های کلیدی، ازجمله ایمنی برق، بهداشت مواد غذایی و مدیریت پسماند، در برنامه‌ریزی‌های جاری به‌طور قابل‌توجهی نادیده گرفته شده‌اند. بررسی روایی ابزار حاکی از آن بود که بیش از ۹۰ درصد گویه‌ها پیشنهادی از نظر روایی صوری و محتوایی، مورد تأیید خبرگان قرار گرفته‌اند. همچنین، ضریب آلفای کرونباخ 0/86 بیانگر سطح پایایی قابل‌قبول ابزار در شرایط اجرایی واقعی است. براساس این نتایج، ابزار طراحی‌شده از حساسیت بالایی در شناسایی نقاط ضعف عملکردی برخوردار بوده و قابلیت مداخله هدفمند برای ارتقای وضعیت ایمنی، بهداشت و محیط‌زیست در مدیریت تجمعات انبوه را فراهم می‌سازد. این ابزار می‌تواند به‌عنوان یک چارچوب عملیاتی در فرآیندهای نظارت، ارزیابی و بهبود عملکرد HSE در رویدادهای شهری مورد استفاده قرار گیرد<br> <strong>نتیجه گیری</strong> ابزار طراحی و اعتبارسنجی‌شده در این مطالعه، یک چارچوب ساختاریافته، قابل‌تکرار و مقیاس‌پذیر برای ارزیابی عملکرد HSE در تجمعات شهری ارائه می‌دهد. این ابزار با تمرکز بر مؤلفه‌های مغفول‌مانده و ریسک‌های چندبُعدی، امکان تحلیل نظام‌مند و مداخله هدفمند در تمامی مراحل چرخه رویداد از برنامه‌ریزی اولیه تا اجرا و جمع‌آوری را فراهم می‌سازد. کاربرد این ابزار در سطوح مختلف مدیریتی، از جمله توسط مدیران شهری، برگزارکنندگان رویدادها و پژوهشگران حوزه ایمنی، می‌تواند منجر به ارتقاء کیفیت تصمیم‌گیری، برنامه ریزی و افزایش هم‌راستایی اقدامات اجرایی با استانداردهای سلامت، ایمنی، سلامت و زیست‌محیطی در برگزاری تجمعات انبوه شود.</span></span></span></div> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:14.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></b></span></span></span></span></span> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><strong>Background and Objective</strong> Considering the scale of mass gatherings in urban areas, systematic attention to health, safety, and environment (HSE) factors for these events has become important in urban governance. This study aimed to design and validate a tool for HSE evaluation in urban mass gatherings, tailored to the conditions of Tehran City, Iran.<br> <strong>Method </strong>Using a mixed-method approach (qualitative&ndash;quantitative), this research identified, categorized, and validated key indicators for assessing HSE in urban mass gatherings. Tool development was done by risk assessment, review of past events, opinions of experts, and field visits. The initial draft was tested in a pilot study for three selected mass gathering events in Tehran, Iran, and its psychometric properties (content validity, construct validity, and internal consistency) were evaluated.&nbsp;<br> <strong>Results </strong>The final version of the checklist included 14 operational indicators: 6 safety-related, 4 health-related, and 4 environmental indicators. It was found that 92% of the items had acceptable CVR (>0.62). The CVI for all items ranged from 0.80 to 1. The CVI average for the entire checklist was calculated to be 0.92, indicating an excellent content validity. Cronbach&rsquo;s &alpha; coefficient was calculated to be 0.86 for the entire checklist, indicating a favorable internal consistency. Regarding its subscales, Cronbach&rsquo;s &alpha; value was 0.83 for safety, 0.80 for health, and 0.78 for environment.&nbsp;<br> <strong>Conclusion </strong>The developed checklist is a valid and reliable tool for assessing HSE in urban mass gatherings. By focusing on neglected components and multidimensional risks, this checklist enables systematic analysis and targeted intervention from initial planning to implementation and collection. It can be used by urban management authorities, event organizers, and HSE researchers.</span></span></span></div> تجمعات انبوه, سلامت, ایمنی و محیط زیست, ایمنی شهری, ارزشیابی عملکرد, مدیریت ریسک شهری Mass gatherings, HSE, Urban safety, Performance evaluation, Urban risk management 320 343 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-980-1&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Sajad Mousavi سید سجاد موسوی seyedsajad.mousavi@polimi.it 10031947532846008061 10031947532846008061 Yes Department of Industrial Engineering, School of Industrial Engineering, Politecnico di Milano, Milano, Italy. گروه مهندسی صنایع، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه پلی تکنیک میلان، میلان، ایتالیا. Mobin Ebrahimian مبین ابراهیمیان Mobin4.ebrahimiyan@gmail.com 10031947532846008062 10031947532846008062 No Health in Emergency and Disaster Research Center, Social Health Research Institute, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایا، پژوهشکده سلامت اجتماعی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Mohammad Najafi محمد نجفی najafi.hse@gmail.com 10031947532846008063 10031947532846008063 No Department of Industrial Safety Engineering, Caspian Institute of Higher Education, Qazvin, Iran. گروه مهندسی ایمنی صنعتی، موسسه آموزش عالی کاسپین، قزوین، ایران. Mohammad Delfan محمد دلفان Mohamad.delfan29@gmail.com 10031947532846008064 10031947532846008064 No Tabarestan Institute of Higher Education, Chaloos, Iran. موسسه آموزش عالی طبرستان، چالوس، ایران. Hossein Fahmi حسین فهمی hafez.64@live.com 10031947532846008065 0009-0003-9298-7841 No Department of Civil Engineering, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. گروه مهندسی عمران، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Masoumeh Tazikeh معصومه تازیکه tazikehmasomeh@gmail.com 10031947532846008066 10031947532846008066 No University of Applied Science and Technology, Tehran, Iran. دانشگاه علمی و کاربردی، تهران، ایران. Nafiseh Mirzahashemi نفیسه میرزاهاشمی Hashemi_m2000@yahoo.com 10031947532846008067 0009-0008-9777-2571 No Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran. دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.