Disaster Prevention and Management Knowledge

fa ارزیابی آسیب پذیری دارایی های فیزیکی آب و فاضلاب شهری در مواجهه سناریو محور با سوانح انسان‌ساخت با مطالعه موردی شهر همدان Vulnerability Assessment of Urban Water and Wastewater Physical Assets under Man-Made Disaster Scenarios: A Case Study of Hamedan City تخصصي Special پژوهشي Research در سال‌های اخیر، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی در برابر سوانح، به‌ویژه حوادث انسان‌ساز، به یکی از موضوعات محوری در مدیریت بحران و پدافند غیرعامل تبدیل شده است. شواهد تاریخی نشان می‌دهد که شکنندگی دارایی‌های حیاتی شهری می‌تواند به‌طور جدی امنیت و تاب‌آوری جوامع را تضعیف کند. در این میان، سیستم‌های آب و فاضلاب شهری که مسئول تأمین آب شرب سالم، تخلیه بهداشتی فاضلاب و تصفیه آن است، از مهم‌ترین زیرساخت‌ها به شمار می‌روند و آسیب آنها اغلب پیامدهای شدید و جبران‌ناپذیری از جمله بروز ناآرامی‌های اجتماعی به همراه دارد. این پژوهش با هدف ارائه یک الگوی بهینه، به ارزیابی اولیه آسیب‌پذیری دارایی‌های فیزیکی سیستم آب و فاضلاب شهر همدان در برابر سوانح انسان‌ساخت می‌پردازد. ارزیابی با استفاده از روش تلفیقی SECA–GIS و با در نظر گرفتن معیارهایی همچون ضعف ذاتی، ضعف ایمنی و حفاظتی، محل استقرار ، پیچیدگی، وابستگی و افزونگی سیستم انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که معیارهای افزونگی سیستم (وزن 2467/0)، ضعف ایمنی و حفاظتی (1806/0) و وابستگی سیستم (1532/0) به ترتیب بالاترین اولویت را در آسیب‌پذیری دارند. از نظر نوع دارایی، تصفیه‌خانه‌های آب، ایستگاه‌های پمپاژ و منابع آب سطحی به ترتیب بیشترین آسیب‌پذیری را دارند. اعتبارسنجی مدل پیشنهادی در سه سناریوی انفجار، حوادث صنعتی و آلودگی محیطی نشان داد که در دو سناریوی اول، تصفیه‌خانه‌های آب با امتیاز 1865/4 و در سناریوی سوم، منابع آب سطحی با امتیاز 6969/3 بالاترین اولویت آسیب‌پذیری را دارند. تطابق نتایج با ارزیابی اولیه، مشاهدات میدانی و مطالعات پیشین، صحت و قابلیت اعتماد مدل پیشنهادی را تأیید می‌کند. In recent years, the vulnerability of critical infrastructures to disasters particularly man-made incidents has become a central concern in crisis management and passive defense. Historical evidence shows that the fragility of urban critical assets significantly undermines the security and resilience of societies. Among these, urban water and wastewater systems, which is responsible for providivg safe drinking water, sanitary sewage disposal and its treatment, are vital; their impairment often leads to severe and irreversible social consequences, including public unrest. This study aims to develop an optimal pattern for assessing the vulnerability of Hamedan’s water and wastewater physical assets to man-made disasters. Using the integrated SECA-GIS approach, the evaluation considers criteria such as intrinsic weakness, safety and security weakness, location, complexity, dependency, and system redundancy. Results indicate that system redundancy (weight: 0.2467), safety and security weakness (0.1806), and system dependency (0.1532) are the top three factors influencing vulnerability. Asset-wise, water treatment plants, water pumping stations, and surface water resources rank highest in vulnerability. Pattern validation under three scenarios explosion, industrial hazards, and environmental contamination shows that water treatment plants have the highest vulnerability scores in the first two scenarios (4.1865), while surface water resources rank highest in the third scenario (3.6969). The consistency of these results with initial assessments, field observations, and prior studies confirms the reliability of the proposed pattern. آسیب پذیری, سوانح انسان‌ساخت, دارایی‌های شهری, آب و فاضلاب, همدان Vulnerability, Man-Made Disasters, Urban Assets, Water and Wastewater, Hamedan. 0 0 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-799-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Vejdani Nozar علی وجدانی نوذر ali.vejdani@ut.ac.ir 10031947532846008452 10031947532846008452 No University of Tehran دانشگاه تهران Saeed Givehchi سعید گیوه چی givehchi@ut.ac.ir 10031947532846008453 10031947532846008453 Yes University of Tehran دانشگاه تهران Bahram Malekmohammadi بهرام ملک محمدی malekb@ut.ac.ir 10031947532846008454 10031947532846008454 No University of Tehran دانشگاه تهران