fa پهنه‌بندی خطر سیل در زیر حوزه آبریز لومار سیمره با استفاده از روش شاخص خطر سیل (FHI) عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><strong>زمینه و هدف</strong> در دهه اخیر، تغییرات اقلیمی باعث افزایش وقوع رویدادهای شدید بارندگی در سراسر جهان شده است که به سیلاب‌های ناگهانی و مخرب منجر شده‌اند. سی، به‌عنوان یکی از مخرب‌ترین بلایای طبیعی، تأثیرات گسترده‌ای بر زندگی انسان‌ها، زیرساخت‌ها، محیط زیست و اقتصاد جوامع دارد. زیرحوزه آبریز لومار سیمره، واقع در جنوب غربی ایران و در مرز استان‌های لرستان و ایلام، به‌دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی خاص، به‌عنوان یکی از مناطق آسیب‌پذیر در برابر سیلاب‌ها شناخته می‌شود. این پژوهش با هدف شناسایی پهنه‌ها و مناطق سیل‌خیز در این زیرحوزه و ارائه راهکارهایی برای کاهش خطرات ناشی از سیلاب انجام شده است.<br> <strong>روش</strong>&nbsp;این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. پهنه‌های سیلابی زیرحوزه لومار سیمره با استفاده از روش شاخص خطر سیل (FHI) و با در نظر گرفتن هشت پارامتر هیدروژئومورفو-اقلیمی مؤثر شامل ارتفاع، شیب، تراکم شبکه زهکشی، فاصله از رودخانه‌ها، کاربری زمین، زمین‌شناسی، بارش و پوشش گیاهی، مورد بررسی قرار گرفته است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و تعیین وزن هریک از پارامترها، از مدل فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده شده است. داده‌های موردنیاز از طریق تصاویر ماهواره‌ای، مدل رقومی ارتفاع (DEM) و داده‌های هواشناسی جمع‌آوری و در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) پردازش شده‌اند.<br> <strong>یافته ها</strong> مهم‌ترین عوامل مؤثر بر خطر سیلاب در این حوزه شامل شیب، بارش، پوشش گیاهی و نوع کاربری اراضی هستند. پس از ترکیب نقشه‌ پارامترهای مختلف، نقشه نهایی پهنه‌بندی سیلاب تهیه و در پنج دسته ریسک بسیار زیاد، زیاد، متوسط، پایین و بسیار پایین طبقه‌بندی شد. نتایج نشان می‌دهد بیش از ۶۰ درصد از سطح حوزه در محدوده حساسیت متوسط تا بسیار بالا نسبت به سیلاب قرار دارد که با بخش‌های مرکزی و غربی حوزه مطابقت دارد. همچنین، 40/5 درصد از روستاهای این ناحیه و شهرهای لومار، سراب کلان و سیه‌سیه در مناطق با ریسک سیل‌خیزی بالا و بسیار بالا واقع شده‌اند. جاده‌های بخش غربی حوزه نیز در معرض خطر سیلاب قرار دارند و نیازمند اقدامات پیشگیرانه و مدیریتی هستند.<br> <strong>نتیجه گیری</strong> نتایج این پژوهش بر لزوم برنامه‌ریزی شهری و مدیریت ریسک سیلاب در زیرحوزه لومار سیمره تأکید می‌کند. باتوجه‌به اینکه بیش از ۶۰ درصد از سطح حوزه در معرض خطر سیلاب متوسط تا بسیار بالا قرار دارد، ضروری است که اقدامات پیشگیرانه و مدیریتی در این مناطق به‌طور جدی پیگیری شود. این اقدامات شامل تقویت زیرساخت‌ها، بهبود برنامه‌ریزی کاربری اراضی، افزایش پوشش گیاهی و آموزش جوامع محلی برای مقابله با سیلاب است. همچنین نتایج این مطالعه می‌تواند به‌عنوان پایه‌ای علمی برای تصمیم‌گیری‌های آینده در راستای کاهش خطرات و خسارات ناشی از سیلاب‌ها مورد استفاده قرار گیرد.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><strong>Background and Objective</strong> Floods, as one of the most devastating natural disasters, can affect human life, infrastructure, environment, and economies. The Lowmar sub-watershed of Seymareh, located in Ilam Province, southwestern Iran, is one of the areas vulnerable to floods due to its specific geographical location and climatic conditions. This study aims to identify flood-prone areas within this sub-watershed and propose strategies to reduce flood-related risks.<br> <strong>Method </strong>This is a descriptive-analytical study. Flood-prone areas in the Lowmar sub-watershed were assessed using the flood hazard index (FHI), considering eight hydro-geomorphological and climatic parameters: Slope, drainage network density, distance from rivers, land use, lithology, elevation, rainfall, and normalized difference vegetation index (NDVI). The analytical hierarchy process (AHP) model was used to analyze the data and determine the weight of each parameter. The required data were prepared from satellite images, digital elevation models, and meteorological data, and processed in a geographic information system (GIS) environment. After integrating the maps of various parameters, a final flood zoning map was produced, categorizing the area into five risk severity levels: Very high, high, moderate, low, and very low.<br> <strong>Results </strong>The most critical factors influencing flood risk in the study area were slope, rainfall, vegetation cover, and land use type. Over 60% of the Sub-Watershed area falls within a flood risk range from moderate to very high, especially in the central and western areas. Additionally, 40.5% of the villages in this area, as well as three towns&mdash;Lowmar, Sarab-Kalan, and Siah-Siah&mdash;were located in regions with high and very high flood risk. Roads in the western part of the Sub-Watershed were also exposed to flood hazards, which require preventive and managerial actions.<br> <strong>Conclusion </strong>The findings highlight the importance of urban planning, preventive measures, and flood risk management in the Lowmar sub-watershed. The preventive measures include strengthening infrastructure, improving land-use planning, increasing vegetation cover, and educating local communities for flood preparedness.</span></span></span></div> پهنه‌بندی سیلاب, پارامترهای هیدروژئومورفو-اقلیمی, سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS), فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP), زیر حوضه لومار سیمره Flood zoning, Hydro-geomorphological parameters, Geographic information system (GIS), Analytical hierarchy process (AHP), Lowmar sub-watershed of Seymareh 266 291 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-292-2&slc_lang=fa&sid=1 Esmaeil Najafi اسماعیل نجفی es.najafi@du.ac.ir 10031947532846008008 10031947532846008008 No Department of Geomorphology, School of Earth Sciences, Damghan University, Damghan, Iran. گروه ژئومورفولوژی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران. Farzaneh Gholami فرزانه غلامی gholami.fff@gmail.com 10031947532846008009 0009-0002-2686-7780 Yes Department of Geomorphology, Faculty of Geography and Planning, Isfahan University, Isfahan, Iran. گروه ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. Azam Gholami اعظم غلامی gholami8390@gmail.com 10031947532846008010 0009-0003-6687-9222 No Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran.  گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.